مقاله


کد مقاله : 13971120177468

عنوان مقاله : امنیت زیست‌محیطی و امنیت ملی ایران در بستر تحولات هیدروپلیتیک مرزی مطالعه موردی: هریرود

نشریه شماره : 52 فصل بهار 1396

مشاهده شده : 170

فایل های مقاله : 1.41 MB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 حسن کامران دستجردی hkamran@ut.ac.ir دانشیار دکترا
2 احسان یاری e.yari22@gmail.com استادیار دکترا
3 مرضیه عابدی abedim@gmail.com دانش آموخته کارشناسی ارشد

چکیده مقاله

از مهم¬ترین موضوعات زیست‌محیطی مطرح در برهه کنونی، بحران آب و چالش¬های امنیتی ناشی از آن است. آب سر منشاء تولید، تلاش و تمدن است و حیات و ممات انسان به بود و نبود آن وابسته است. در شرایطی که کشمکش بر سر منابع آب به‌طور فزاینده موجب تشنج در روابط بین دولت‌هاست، توجه روزافزون به مباحث رودخانه¬هاي مرزي، اهميت فزاينده¬اي پيدا می¬كند و ما شاهد فزونی مشاجرات هیدروپلیتیک میان‌ کشورها هستیم. ایران نیز به‌واسطه داشتن رودهای مرزی مشترک از این قاعده مستثنی نیست. در این میان رودخانه هریرود ازجمله رودهای مشترک ایران، افغانستان و ترکمنستان است که از افغانستان سرچشمه می¬گیرد. این رود مهم¬ترین منبع تأمین‌کننده آب منطقه شمال شرق کشور است. از آنجا که دسترسی پایدار به منابع آبی به¬عنوان سرمایه¬ای ملی، تحت¬تاثیر مولفه¬های متعددی همچون شرایط جغرافیایی، اقلیم و آب و هوا، شرایط زمین¬شناختی و توپوگرافی، طرح¬های توسعه و طرح¬های فنی مدیریت و انتقال منابع آب، مسائل سیاسی اجتماعی و فرهنگ استفاده از آب، نوع معیشت و اقتصاد، سیاست¬های ملی و کلان دولتها و ... است، لذا مستلزم داشتن نگاهی جامع، سیستمی و میان رشته¬ای است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تاکید بر مسائل جغرافیایی و سیاسی و با استفاده از چارچوب نظری مکتب کپنهاگ که مهم‌ترین و جامع¬ترین کار علمی را در تعریف و تبیین مفهوم امنیت به‌مثابه یک موضوع بین‌رشته‌ای و فراگیر ارائه داده است، در پی پاسخ به این سوال است که آیا تحولات هیدروپلیتیک مرزی و بهره¬برداری از سد سلما در افغانستان، می¬تواند چالشی برای امنیت زیست‌محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران باشد؟ و در صورت ایجاد چالش، رویکردها و راهکارهای مدیریت مطلوب آن چیست؟ یافته¬های حاصل از تحقیق حاکی از آن است که با توجه به موقعیت بالادستی سد سلما با در نظر گرفتن فاکتور فصلی بودن آب هریرود، می¬تواند موضوع امنیت زیست‌محیطی باشد و از منظر امنیت ملی، با توجه به چشم‌انداز وابستگي شهرهاي بزرگ منطقه شمال¬شرقي کشور به منابع آب این رود و بالا بودن ریسک امنیت آبی کشور، می¬تواند چالش¬زا باشد. در جهت مدیریت مطلوب چالش مذکور، داشتن نگاه سیستمی، در قالب رویکردهای حقوقی، اقتصادی و سیاسی ضروری می¬باشد و به¬طور خاص غیرامنیتی ساختن آن در سیاست¬های اعلامی و امنیتی دانستن آن در سیاست¬های اعمالی ضروری است.