تغییرات زمانی و مکانی آلاینده های هوا با استفاده از GIS (مورد مطالعه:نیمه شمالی شهر تهران )

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا، دانشگاه پیام نور، شهرری، ایران.

2 استادیارجغرافیا، دانشگاه پیام نور، شهرری، ایران.

چکیده

کلان‌شهر تهران به دلیل تمرکز جمعیت، استقرار صنایع در داخل و حومه شهر، تردد وسایط نقلیه، مصرف زیاد سوخت‌های فسیلی، موقعیت جغرافیایی ویژه، اقلیم منحصربه فرد و ویژگی های خاص توپوگرافی یکی از آلوده‌‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود. هدف اصلی این پژوهش بررسی و تحلیل رفتار زمانی و مکانی آلاینده‌های (مونوکسید کربن، دی‌اکسید نیتروژن، ازن تروپوسفری، ذرات معلق، و دی‌اکسید گوگرد) در هوای نیمه شمالی شهر تهران است. به منظور بررسی تغییرات آلاینده های هوا در مقیاس های زمانی و مکانی داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی و آلودگی‌سنجی شرکت کنترل کیفیت هوا و سازمان محیط زیست تهران طی سال های 1391- 1387مورد استفاده قرارگرفت. داده ها با استفاده از نرم افزارهای ‌ SPSS و Excel محاسبه و نتایج حاصل از تحلیل های آماری توزیع آلاینده ها در مقیاس های زمانی و مکانی با نرم افزار ArcGIS 9.3 و با تابع تحلیلی درون‌یابی فاصله معکوس ( IDW) به صورت نقشه‌ ها ،جداول و نمودار ها تهیه و ترسیم شده است . بر اساس نتایج مطالعه غلظت سه آلاینده مونواکسید کربن، دی اکسید نیتروژن و دی اکسید گوگرد در زمستان به حداکثر می رسد ، اما غلظت ذرات معلق و ازن تروپوسفری در تابستان بیشتر است. تمام آلاینده‌ها با عناصر اقلیمی همبستگی معنادار نشان دادند. ضریب همبستگی مونواکسید کربن، دی اکسید نیتروژن و دی اکسید گوگرد با باد منفی و با دما و فشار سطح زمین مثبت می باشد . همبستگی ازن و ذرات معلق با دما و سرعت باد مثبت وبا فشار و رطوبت منفی است. توزیع فضایی مراکز با آلودگی شدید عمدتا در اطراف ستاد بحران ، شهرداری منطقه 7 ، دانشگاه شریف و پارک رز ،اقدسیه و پونک شدت آلودگی کمتر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Temporal and spatial changes of air pollutants using GIS (Case study: Northern half of Tehran)

نویسندگان [English]

  • Mohsen Ranjbar 1
  • Batool Mahak 2
1 Associate Professor of Geography, Payame Noor University, Shahreri, Iran.
2 Assistant Professor of Geography, Payame Noor University, Shahreri, Iran.
چکیده [English]

Tehran metropolis is one of the most polluted cities in the world due to population concentration, establishment of industries in and around the city, vehicle traffic, high consumption of fossil fuels, special geographical location, unique climate and special topographic features. . The main purpose of this study is to investigate the temporal and spatial behavior of pollutants (carbon monoxide, nitrogen dioxide, tropospheric ozone, particulate matter, and sulfur dioxide) in the northern half of Tehran. In order to investigate the changes of air pollutants in temporal and spatial scales, the data of meteorological and pollution stations of the Air Quality Control Company and Tehran Environment Organization during the years 1391-1387 were used. Data were calculated using SPSS Excel Excel software and the results of statistical analysis of pollutant distribution at temporal and spatial scales with ArcGIS 9.3 software and with reverse distance interpolation (IDW) analytical function as maps. , Tables and graphs are prepared and drawn. According to the results of the study, the concentrations of three pollutants, carbon monoxide, nitrogen dioxide and sulfur dioxide, reach a maximum in winter, but the concentration of suspended particles and tropospheric ozone is higher in summer. All pollutants showed a significant correlation with climatic elements. The correlation coefficient of carbon monoxide, nitrogen dioxide and sulfur dioxide is negative with wind and positive with temperature and surface pressure. The correlation between ozone and suspended particles is positive with temperature and wind speed and with negative pressure and humidity. Spatial distribution of highly polluted centers is mainly around the Crisis Headquarters, District 7 Municipality, Sharif University and Rose Park, Aqdasiyeh and Punak.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Air pollutants
  • Tehran
  • GIS
  • Climate Elements
  • Temporal Change