ارزیابی میزان تاب‌آوری بافت تاریخی شهر کرمان در برابر زلزله و ارائه راهبردهای ارتقا آن

نویسندگان

1 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

تاب‌آوری شهری به جایگاهی از شهر اشاره دارد که به دلیل مدیریت و برنامه‌ریزی درست قدرت تحمل خود را در برابر بحران‌های طبیعی و انسانی افزایش داده و با کم‌ترین میزان خسارت مالی و جانی می‌تواند بحرانی را پشت سر گذاشته و در کوتاه‌ترین زمان به حالت طبیعی خود بازگردد. در همین راستا پژوهش حاضر نیز به دنبال ارائه راهبردهای برای ارتقا میزان تاب‌آوری در بافت تاریخی شهر کرمان می‌باشد. روش پژوهش توصیفی –تحلیلی و با استفاده از روش‌های مشاهده‌ای، مصاحبه‌ای و پرسشنامه صورت گرفته جامعه آماری آن تمامی ساکنان بافت تاریخی کرمان می‌باشد که در سرشماری سال1395جمعیتی بالغ‌بر51087 نفر بوده است. برای تخمین حجم نمونه از جدول مورگان استفاده‌شده است، که مطابق این جدول 381 نمونه برآورد شد. این پرسشنامه‌های به‌صورت تصادفی ساده در سطح محدوده پخش گردید. بعد از استخراج اطلاعات موردنظر با استفاده از برنامه SPSS تجزیه‌وتحلیل گردیدند. وضعیت موجود نشان داد که بافت تاریخی کرمان ازنظر شاخص اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، نهادی تاب‌آوری وضعیت نامطلوبی دارد. به همین دلیل ماتریس SWOT تشکیل‌شده و نقاط قوت، ضعف، فرصت، تهدید بافت تاریخی ازنظر تاب‌آوری در آن تدوین گردید. سپس با استفاده ازنظر متخصصین و کارشناسان مطلع از وضعیت بافت تاریخی کرمان امتیازبندی گردید. و بعد از تجزیه‌وتحلیل‌های مربوط مشخص گردید، که موقعیت استراتژیکی بافت تاریخی کرمان موقعیت استراتژی‌های بازنگری، انطباقی است. ازاین‌رو بعد از تدوین استراتژی‌های مطلوب و مناسب با وضعیت تاب‌آوری بافت تاریخی کرمان ماتریس برنامه‌ریزی کمی (QSPM) تشکیل‌شده و در این مرحله نیز با استفاده ازنظر متخصصین استراتژی‌ها اولویت‌بندی شدند. مهم‌ترین استراتژی‌ها در رده اول توجه به توسعه میان افزا برای تسریع درروند نوسازی بافت و مکان‌یابی و ایجاد پایگاه‌های مدیریت بحران در فضاهای خالی بافت‌ برای ‌تسریع‌ در عملیات ‌امداد و نجات ‌در‌ شرایط ‌اضطراری ‌می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Resilience of Kerman’s Historical Texture against Earthquakes and Strategies to Improve It

نویسندگان [English]

  • َAhmmad Pourahmad 1
  • Ahmad Hatami 2
1 Professor of Geogeraphy and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Geogeraphy and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Extended Abstract 
Introduction
The natural disasters cause shocking results for living organisms and lead to many financial losses and causalities. The natural disasters such as floods, earthquakes, storms, and tornadoes often have had devastating effects on human settlements and has caused heavy casualties. Therefore, the resilience has been proposed as an approach to retrofit settlements against natural disasters. The resiliency approach is defined as adaptability and flexibility of local area against changes resulting from accidents to reduce socio-economic and physical-infrastructure vulnerability and improve life quality. Kerman is one the cities in Iran which is threaten frequently by about 14 faults (including Zangiabad fault). Some of them may cause strong earthquakes, even stronger than 7 Richter. The central texture of Kerman, about 483 hectares, is physically worn-out and could be seriously damaged in the event of an earthquake. However, this study aimed to determine the current situation of resiliency dimensions in Kerman’s historical texture and determine the strengths, weaknesses, opportunities, threats, and appropriate strategies to improve the resilience of this place against earthquakes.
Methodology
This was descriptive-analytical applied study. The observation, interview, and questionnaires were used for collecting the data. The population consisted of all residents of historical textures in Kerman (N= 51087, 2015). Using Morgan table, the sample size was determined to be 381. The questionnaires were randomly distributed among residents. After collecting the data, they were analyzed using SPSS software (Own-Sample t-test, Feridman Sample, descriptive statistics). Then, the SWOT matrix was created and the strengths, weaknesses, opportunities, and threats to resiliency of historical texture of Kerman were included. Then, the Delphi broad was formed and they were asked to assign each factor the weights between 0 (least important) and 1 (most important); the snowball technique was used by experts. The experts were asked to introduce other qualified experts from other organizations. At this stage, 20 experts were selected; 5 employees from district municipality who were familiar with historical texture, 10 faculty members in geography and urban planning, urban development, and architecture, and 5 Ph.D. candidate in geography and urban planning and urban development. At next stage, the strategic position of historical texture of Kerman was determined and appropriate strategies were presented. The QSPM was used to prioritize these strategies.
Results and Discussion
After examining the status quo, it was determined that the status of resiliency dimensions in Kerman's historical texture is not desirable. In social dimension, from 11 items, 7 items had mean score less than obtained numerical value and were considered as weaknesses. In economic dimension, the situation was even worse and it was indicated that in the case of an event which causes economic damage, it will not be possible to return normal situation. Also, due to loss of trust of people and related institutions, the communications are declined and people have less participation in reconstruction and renovation. Also, the residents believe that the relevant institutions have not accepted their responsibility and did not provide services to people during critical times. Also, the physical dimension of historical texture of Kerman faces severe deficiencies, like most central textures of cities in Iran. These weaknesses and inadequacies have increased the vulnerability of this region to earthquakes and some of them such as lack of suitable infrastructures make the crisis management operations to face problems. After identifying the current situation of historical texture in Kerman, the SWOT matrix was created and the strengths, weaknesses, opportunities, and threats were included. After analysis, the sum of score at internal factor matrix was 2.36 and external factor matrix was 2.53. The review or adaptation was determined as strategic position of historical texture in Kerman; these strategies seek to mitigate weaknesses to take advantage of existing opportunities. At final stage, the adaptation strategies were prioritized using QSPM. However, the adaptive strategies for Kerman's historical texture resilience were as follows:
-Emphasize on infill development for speeding up the process of historical texture renovation process
--Positioning and creating crisis management bases in free spaces to accelerate emergency operations in these areas.
Trying to rebuild trust between people and urban management organizations as catalyst to increase participation of people in reconstruction of textures
-Running maneuvers and critical situations exercises to prepare residents and institutions and analyze the strengths and weaknesses of crisis management system in historical texture
 
Conclusion
The results of this study showed that the historical context of Kerman in terms of social, economic, physical, institutional indicators of resilience is unfavorable. For this reason, the SWOT matrix was formed and its strengths, weaknesses, opportunities, and threats to the historical context in terms of resilience were developed. Then, using the opinion of experts aware of the status of the historical context of Kerman, it was scored. The results showed that the strategic position of the historical context of Kerman is the position of the revision strategies is adaptive. Therefore, after formulating the desired strategies with the resilience of the historical context of Kerman, a quantitative planning matrix (QSPM) was formed and at this stage, the strategies were prioritized using the opinion of experts. The most important strategies in the first place are to pay attention to intermediate development to accelerate the process of tissue modernization and location and to establish crisis management bases in empty tissue spaces to "accelerate" rescue operations during emergencies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Resilience
  • Vulnerability
  • crisis management
  • historical context
  • Kerman
  1. امینی، جمال؛ احدنژاد، محسن؛ احدنژاد، محسن و فرج‌زاده اصل، منوچهر (1390) ارزیابی آسیب‌پذیری مساکن شهری در برابر زلزله (مطالعه موردی، منطقه 9 شهرداری تهران)، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، دوره 3، شماره 5، صص. 36-19.
  2. حسن زاده، رضا؛ عباس نژاد، احمد؛ علوی، اکبر و شریفی نشنیزی، ابراهیم (1389) تحلیل خطر لرزه ای شهرکرمان با تاکید بر کاربرد GIS در ریز پهنه بندی مقدماتی درجه 2، مجله علوم زمین، دوره 5، شماره2، صص70-59.
  3. حسینی، علی؛ پوراحمد، احمد؛ حاتمی نژاد،حسین؛ رضایی نیا، حسن (1391) راهبردهای ساماندهی بافت فرسودة محله قیطریه با استفاده از روشQSPM ، مجله علمی ـ پژوهشی باغ نظر، دوره 10، شماره4، صص. 90-79.
  4. حکمت نیا، حسن و موسوی، میرنجف (1396) کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه ای، چاپ سوم، تهران: انتشارات آزادپیما.
  5. داداش‌پور، هاشم و عادلی، زینب (1394) سنجش ظرفیت‌های تاب‌آوری در مجموعه‌ی شهری قزوین، دو فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت بحران، دوره2، شماره ۸، صص. 73-84.
  6. رضایی، محمدرضا (1389) تبیین تاب آوری اجتماعات شهری به منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی زلزله(مطالعة موردی: کلانشهر تهران)، رساله دوره دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، به راهنمایی مجتبی رفیعیان و علی عسگری، دانشگاه تربیت مدرس،دوره 5، شماره 2، صص244-246.
  7. رضایی، محمدرضا؛ رفیعیان، مجتبی و حسینی، علی (1393) سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی اجتماع‌های شهری در برابر زلزله( مطالعه موردی: محله‌های شهر تهران)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 47، شماره 4، صص. 623- 609.
  8. رضویان، محمدتقی؛ توکلی نیا، جمیله؛ فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ خزایی مصطفی(1396) تحلیل و ارزیابی تاب آوری اجتماعی بافت فرسوده ( منطقه 12 تهران در مواجهه با سوانح طبیعی)، مجله مدیریت سرمایه اجتماعی، دوره 4، شماره4، صص. 595-612.
  9. زنگنه شهرکی، سعید؛ زیاری، کرامت الله و پوراکرمی، محمد (1396) ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی منطقه 12 شهر تهران در برابر زلزله با استفاده از مدل FANP و ویکور، فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران، دوره 15، شماره 52، صص. 26-40.
  10. ساسان‌پور، فرزانه؛ آهنگری، نوید و حاجی‌نژاد، صادق (1396) ارزیابی تاب‌آوری منطقه 12 کلانشهر تهران در برابر مخاطرات طبیعی، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال چهارم، شماره 3، صص. 98-85.
  11. صلاحی اصفهانی، گیتی(1399) تاب آوری اجتماعی- اقتصادی روستاهای حوزه آبخیزسامان استان مرکزی در برابر نوسانات آب، فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران، دوره 19، شماره 68، صص 184-204.
  12. سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران (1395) مرکز آمار ایران.
  13. شهرداری کرمان (1384) سندچشم انداز توسعه شهرکرمان.
  14. غضنفرپور، حسین و علیمرادی، معصومه (1391) نگرشی بر ساختار فضایی بافت قدیم شهر کرمان، مجله مطالعات ایرانی، دوره 11، شماره 22، صص. 193-173.
  15. فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ پیربایانی، محمدتقی؛ کی‌نژاد، محمدعلی(1392) درآمدی بر تاب آوری شهرهای اسلامی، اولین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی، تبریز، صص 252-239.
  16. محبی، حسنعلی؛ حسینی، سیدحامد؛ پناهی، فرزاد؛ پناهی، یونس؛ محرمزاد، یاشار (1386) بررسی فراوانی ضایعات و اقدامات درمانی درمصدومین زلزله بم ارجاع شده به بیمارستان های نظامی و غیرنظامی تهران،مجله تب نظامی، دوره 12، شماره 9، صص. 31-36.
  17. معظمی، بهاره و رحیمی، محمود (1395) سنجش و تدوین راهبردهای تاب آوری در مقابل بحران در بافت قدیم شهری (مورد پژوهی: محله فیض آباد کرمانشاه)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره 5، شماره 18، صص. 43-23.
  18. یداله نیا، هاجر؛ رجایی، سید عباس؛ پوراحمد، احمد؛ خراسانی، محمد امین(1400) اثرات گسترش فیزیکی بر تاب آوری زیست محیطی مطالعه مورد : شهر بابل،فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران، دوره 19، شماره 69، صص 131-150.
  19. Amini, J., Ahdenjad, M., Ahdenjad, M. & Farjouzadeh Asl, M. (2011) Earthquake Vulnerability Assessment of Urban Housing (Case Study, District 9 of Tehran Municipality). Urban and Regional Studies and Research, Vol. 3, No. 5, pp. 19-36. [persian].
  20. Adger, W.N., Hughes, T.P., Folke, C., Carpenter, S.R. & Rockström, J. (2005) Social-ecological resilience to coastal disasters. Science, 309,PP. 1036-1039.
  21. Asprone, D. & Manfredi, G. (2013 ( Linking Disaster Resilience and Urban Sustainability: A Glo Approach for Future Cities, Available at SSRN,Vol.39, PP. 96-111.
  22. Borden, K., Schmidtlein, C. Emrich, W.P. & Cutter. S )2007(Vulnerability of US cities to environmental hazards. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 4, PP.147-160.
  23. B. )2020) Urban Resilience and City Management in Disruptive Disease Outbreak Events, Springer Singapore.
  24. Cutter, S.L, Berry, M., Burton, C., Evans, E. & Webb, J. (2008) A place based model for understanding commuting resilience to natural disasters. Global environmental change, NO.18, PP.598_606.
  25. Dadashpour, H. & Adeli, Z. (2015) Assessing Resilience Capacities in Qazvin Urban Complex, Two Quarterly Journal of Crisis Management, Vol.2, No.8, 73-84. [persian].
  26. Davis, I.. & Y. (2006) Building resilient urban communities. No. 31, PP. 11-21.
  27. Dobraniak, A. ) 2012( Exploring the urban economic resilience concept, Reginal Planinng, NO. 286,PP.2- 10.
  28. Dicken, P. (2011) Global Shift: Mapping the changing contours of the world economy(sixth). New York: Guilford Press, No.12, PP.58-79.
  29. ) Elmqvist, T. (2013) Urban Resilience Thinking, Stockholm Resilience Centre, Stockholm University, 88,PP. 224-241.
  30. Erstone, H., Vander leeuw, S.E., Redman, C. L, Meffert, P.J., Par.S. G., Alfsen, C. & Elmquist, T. (2010) Urban transitions: on urban resilience and human_ dominated ecosystems. Ambior, No.18, PP. 531_545.
  31. Farzad Behtash, M.R., Pirbayani, M.T. & Kinejad, M. (2005) An Introduction to the Resilience of Islamic Cities, The First National Conference on Islamic Architecture and Urban Planning, Tabriz, pp. 239-252. [persian].
  32. Ghazanfarpour, H. & Alimoradi, M. (2012) A view on the spatial structure of the old texture of Kerman, Iranian Studies Journal, Vol.11, No. 22, pp. 173-193. [persian].
  33. Hassanzadeh, R., Abbasnejad, A., Alavi, A. & Sharifi Nashnizi, I. (2010) Kerman Seismic Hazard Analysis with Emphasis on the Application of GIS in Preliminary Grade 2 Microzoning, Journal of Earth Sciences, Vol. 5, 2, pp. 59-70. [persian].
  34. Hekmatnia, H. & Mousavi, M. (2016) Application of the model in geography with emphasis on urban and regional planning, Azadpima Publications. [persian].
  35. Hosseini, A., Poorahmad, A., Hatami Nejad, H. & Rezaeinia, H. (2012) Strategies for organizing the worn texture of Qeytariyeh neighborhood using QSPM method, Bagh Nazar Scientific-Research Journal, Vol.10, No. 4, pp. 79-90. [persian].
  36. Holling, C.S. (1973) resilience and stability of ecological systems, annual review of ecology and systematic, No.10, PP.4-17.
  37. Holling, C. )1995( What Barriers? What Bridges? In Gunderson L., Holling C. S., Light S. Barriers and Bridges to the Renewal of Ecosystems and Institutions, Columbia University Press,No.108,PP. 428-460.
  38. Hufschmidt, G. )2011( A comparative analysis of several vulnerability concepts, Natural Hazards, No.58, PP. 621-643.
  39. Masten, A. S. Powell, J. L. (2003) A Resilience Framework for Research, Policy and Practice. Resilience and Vulnerability: Adaptation in the Context of Childhood Adversities, Cambridge University Press,No.25, PP.231-247.
  40. Mohebbi, H., Hosseini, S., Panahi, F., Panahi, Y. & Moharramzad, Y. (2007) Frequency of lesions and treatment measures in Bam earthquake victims referred to military and civilian hospitals in Tehran, Journal of Military Fever, Vol.6, No. 9, pp. 31-36. [persian].
  41. Moazami, B. & Varhimi, M. (2015) Assessing and formulating resilience strategies against crisis in the old urban context (Case study: Faizabad neighborhood of Kermanshah), Quarterly Journal of Geography and Environmental Studies, Vol.5, No.18, pp. 23-43. [persian].
  42. Municipality of Kerman (2005) Kerman city development vision document[persian].
  43. Miller ,F. Osbahr ,H. Boyd ,E. Thomalla, F. Bharwani ,S. Ziervogel ,G. Walker ,B. Birkmann ,J. Van der Leeuw, S. Rockström ,J. Hinkel ,J. Downing ,T. Folke, C. & Nelson ,D.(2010) Resilience and vulnerability: complementary or conflicting concepts?, Ecology and Society ,No.15,PP. 11–37.
  44. Razavian, M.T., Tavakolinia, J., Farzad Behtash, M. & Khazaei, M. (2017) Analysis and evaluation of social resilience of worn-out tissue in District 12 of Tehran in the face of natural disasters, Journal of Social Capital Management, Vol.4, No. 4, pp. 595-612. [persian].
  45. Rezaei, M., Rafieian, M. & Hosseini, A. (2014) Measuring and Evaluating the Physical Resilience of Urban Communities to Earthquakes (Case Study: Neighborhoods of Tehran), Human Geography Research, Vol. 47, No. 4, pp. 623-609. [persian].
  46. Ross, H., Cuthill, M., Maclean, K., Jansen, D. & Witt, B. (2010) Understanding, Enhancing and Managing for Social resilience at the regional scale: opportunities in north Queensland, No.70, PP.51-68.
  47. Rezaei, M.R. (2010) Explain the resilience of urban communities to reduce the effects of natural disasters (earthquakes); Case Study: Tehran Metropolis, PhD Thesis in Geography and Urban Planning, Tarbiat Modares University, Vol. 5, No.2, pp. 244-246. [persian].
  48. Sasanpour, F., Blacksmith, N. & Hajiinejad, S. (2016) Evaluation of resilience of Tehran metropolitan area 12 against natural hazards, Journal of Spatial Analysis of Environmental Hazards, Vol.4, No. 3, pp. 98-85. [persian].
  49. Salahi Isfahani, G. (2020) Socio-economic resilience of villages in Saman watershed (Markazi province) against water fluctuations (Scientific-Research Quarterly and International Journal of the Geographical Association of Iran), Vol.19, No. 68, pp. 184-204. [persian].
  50. Sharifi, A. Roosta, M. Javadpoor, M.( 2021) Urban Form Resilience: A Comparative Analysis of Traditional, Semi-Planned, and Planned Neighborhoods in Shiraz, Iran. Urban Sci, No.10, PP.5-18.
  51. TierneyKathleen, J. Michael, K. and Ronald ,W. (2001) Facing the unexpected: disaster preparedness and response in the United States, Natural hazards and disasters.Washington, D.C. Joseph Henry Press, No.71, PP.21-44.
  52. Tromeur ,E. Menard ,R. Bailly, J. B. & Soulie ,C.(2012) Urban vulnerability and resilience within the context of climate change, Nat. Hazards Earth Syst, NO. 12, PP.1811–1821.
  53. UN-Habitat. )2018) org/qatar-ambassador-jabor-bin-ali-al-dosari-and-un-habitat executive-directohold-talks
  54. Wang,Q. & Taylor, JE. (2016) Patterns and Limitations of Urban Human Mobility Resilience under the Influence of Multiple Types of Natural Disaster, NO.11, PP.218-232.
  55. General Census of Population and Housing of Iran (2016) Statistical Center of Iran. [persian].
  56. Yadalania, H., Rajaei, A., Poorahmad, A. & Khorasani, M.A. (2021) Effects of Physical Development on Environmental Resilience Case Study: Babol, (Iranian Journal of the Geographical Association), Vol.19, No. 69, pp. 131-150. [persian].
  57. Zanganeh Shahraki, S., Ziari, K. & Pourakrami, M. (2016) Evaluation of the physical resilience of the 12th district of Tehran against earthquakes using FANP and VICOR models (Scientific-Research Quarterly and International Quarterly of the Geographical Association of Iran), Vol.15, No. 52, pp. 26-40. [persian].
  58. Zimmerman, R. (2001) Resiliency, vulnerability, and criticality of human systems Research theme from the New York University Workshop on Learning from Urban Disasters, Vol.5, No.18, PP.101-121.