توزیع فضایی و پهنه‌بندی محرومیت در شهر اصفهان

نوع مقاله : مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، ایران.

2 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، ایران، تهران.

3 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، ایران، تهران.

چکیده

سنجش سطح توسعه یافتگی مناطق شهری وآگاهی از الگوی توزیع فضایی محرومیت اولین گام در برنامه‌ریزی و اجرای سیاست های محرومیت زدایی در مناطق شهری است. شهر اصفهان، طی دهه‌های گذشته به علت جذب مهاجران زیاد، افزایش سریع جمعیت، تغییر در سبک زندگی و ... دچار مشکلاتی شده که موجب عدم تعادل در توسعه محلات مختلف شده به طوری که رفع محرومیت از محلات فقیر در صدر دغدغه‌های برنامه‌ریزان قرار گرفته است. با این‌حال عدم توجه به همه جنبه‌های محرومیت باعث مداخلات مقطعی و غیرهوشمندانه شده است. هدف پژوهش حاضر شناسایی مناطق محروم شهر اصفهان بر اساس یک نگاه همه جانبه و کمک به برنامه‌ریزی رفع محرومیت بر اساس جنبه‌های محرومیت خاص هر منطقه و محله می‌باشد. بدین منظور 34 شاخص در 4 بعد مشخص و پس از تعیین وزن آنها به روش مقایسه زوجی، شاخص محرومیت به دو روش تاپسیس و تحلیل عاملی برای 192 محله شهر اصفهان محاسبه گردید. روش تحقیق به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت مبتنی بر روشی توصیفی – تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز عمدتا از داده‌های عینی و اسنادی و تعدادی هم بر اساس داده‌‌های ذهنی جمع‌آوری گردیده و چهار بعد اقتصادی، اجتماعی فرهنگی، کالبدی و زیست‌محیطی برای شاخص محرومیت لحاظ شده است. نتایج حاصل از تکنیک تاپسیس، تعیین‌کننده یک نوار محرومیت شامل محلاتی از شمال شرق اصفهان، بخش‌های شمالی مناطق مرکزی و بخش عمده‌ای از مناطق غرب می‌باشد. این موضوع درروش تحلیل عاملی شامل سه پهنه عمده شرق، شمال شرق و پهنه غرب می‌گردد. در هر دو روش اغلب مناطق شهر اصفهان ترکیبی از محلات محروم، نسبتاً محروم و برخوردار را دارا می‌باشند، لیکن بر اساس پهنه‌بندی انجام‌شده به هر دو روش، محلات مناطق شمال رودخانه شامل مناطق 2، 7، 9، 11، 14 و بخش‌هایی از مناطق 1و 3 دارای وضعیت نامناسب‌تری می‌باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Spatial distribution and zoning of deprivation in Isfahan city

نویسندگان [English]

  • Rasoul Bagheri 1
  • Mehdi Ebrahimi Boozani 2
  • Reza Mokhtari Malekabadi 3
1 Master of Geography and Urban Planning, Payame Noor University, Iran
2 Assistant Professor of Geography and Urban Planning, Payame Noor University, Iran, Tehran.
3 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Payame Noor University, Iran, Tehran.
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
The purpose of this study is to study and study the housing of Sanandaj in terms of stability of physical elements. Because the houses of Sanandaj have a unique architectural style and construction style, this architectural style is taken from their traditions and cultures and is studied according to natural features, and they have been able to have a beautiful view of the combination of nature and It brought human activities such as traditional housing and doubled the richness of culture and tourism. Location, general shape of housing and general texture of the city are also closely related to the type of livelihood and the form of production and its economic resources. However, despite various bottlenecks to achieve the desired development in Sanandaj, it is necessary to measure and evaluate the dimensions of housing sustainability in Sanandaj. Because housing, in addition to having a variety of natural attractions and landscapes, can become attractive places for development due to cultural backgrounds, traditions and customs. Traditional houses in the historical context of Sanandaj are a successful example of human endeavor to create a living space by creating maximum material and spiritual comfort in the face of harsh climatic conditions. Today, the neglect of these houses has become so great that if we procrastinate a little longer, all their cultural, identity and architectural values will soon be buried behind the original non-original constructions. Trying to record the features and patterns of these houses can be a way to preserve these patterns and prevent them from being forgotten due to destruction and guarantee their stability, along with protection, restoration and restoration solutions.
Therefore, determining the areas of development affecting the sustainability of urban housing and then providing the basis for private-public sector investment in Sanandaj can be one of the objectives of this study. With this approach, the mental gap of the present article is based on the following: What are the most important factors affecting the housing stability of Sanandaj in physical terms?
 
 
Methodology
The method of the present study is descriptive-analytical method according to the objectives of the research (measuring the structure of contemporary sustainable housing based on the physical components of indigenous architecture). The statistical population of the study includes the population of Sanandaj which is 412767 people. The sample size was obtained through Cochran's formula, which was equal to 383 people. The random sampling method was simple. In terms of time, the present article is cross-sectional. The questionnaire is set in 5 options on a Likert scale. For the validity of the questionnaire, the opinions of professors and experts were used by calculating the content validity ratio for each item, and the need for its presence in the questionnaire was determined based on the table of Lavsche. Cronbach's alpha was used for the reliability of the questions, which was equal to 0.88, which indicates the appropriate reliability of the research tool. It was concluded that the questionnaire has a high reliability. Calculations were performed in SPSS and Mplus software.
 
Results and Discussion
The results showed that the aesthetic factor with a factor load of 0.87 has the greatest impact on contemporary sustainable housing in Sanandaj. After that, the building facade covering factor with a factor load of 0.82 is in the second row, the building strength factor with a factor load of 0.75 is in the third row, and the factor of having the necessary facilities and services with a factor load of 0.75 are in the fourth row. . The following analysis of the indicators is as follows: in the aesthetic factor, the human scale with a factor load of 0.92, the coordination of the openings with the walls with a factor load of 0.91, the visual balance and symmetry with a factor load of 0.90, the architectural style With a factor load of 0.86, geometric proportions with a factor load of 0.76 were placed in the next rows in terms of influencing the aesthetic stability factor. In terms of the facade covering factor, the use of non-eco-friendly materials with a factor load of 0.85 has the greatest impact in terms of stability, followed by the combined use of eco-friendly and non-eco-friendly materials with a factor load of 0.83 and the use of materials. Ecotourism with a factor load of 0.78. In terms of the strength of the building in the stability of contemporary housing in Sanandaj, the effect of residential units in energy savings with a factor load of 0.82 and the durability of the structure with a factor load of 0.72 and the durability of materials with a factor load of 0.71 in the rows Next are the effects. In terms of having the necessary facilities and services, the rate of having facilities with a factor load of 0.69, the amount of access to facilities with a factor load of 0.67, the rate of having a residential unit with space with a factor load of 0.63 and satisfaction with housing architecture with Factor loads of 0.61 were placed in the next rows.
 
Conclusion
Residential houses in Sanandaj city had four aspects in terms of physicality, the strength of the building, beauty, having facilities to cover the facade of the building. These four aspects, in each building group, had their own characteristics that were appropriate to their social, economic, political and cultural situation. In fact, the type of culture and life of human beings will have a significant impact on the types of residential spaces. What is worth considering is the role of the architect in all four aspects of the building type, so that the architect was trying to meet the architectural demands while constructing the structure. However, considering the role of the contemporary architect in architectural design apart from the building structure, measures should be taken so that even structural design is part of the architectural design process.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deprivation
  • Zoning
  • Districts and Areas of Isfahan
  • Topsis
  • Factor Analysis
  1. ابراهیمی نورعلی، علیرضا (1375). تعیین درجه توسعه یافتگی مناطق روستایی استان لرستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، به راهنمایی اکبر نفری، استاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی.
  2. اسدی، احمد؛ رجبی، آزیتا؛ جانباز قبادی، غلامرضا؛ کمیلی، محمد (1400). تحلیل راهبردی مدیریت سکونتگاههای غیر رسمی، مطالعه موردی شهر پاکدشت، فصلنامه جغرافیا، دوره ۱۹، شماره ۷0، صص. ۶۰ – ۴۳ .
  3. اکبری، محمود و التیامی نیا، رضا (1400). تحلیل مولفه های تاثیرگذار بر کیفیت زندگی و رفاه در مادر شهرهای ایران، فصلنامه جغرافیا، دوره ۱۹، شماره ۷۰، صص. ۹۶ – ۸۱ .
  4. بیات، اسدالله؛ کرکه آبادی، زینب؛ کامیابی، سعید (1396). ارزیابی و سنجش وضعیت افتراق و ناهمگونی فضایی موجود در سطح منطقه شهری تهران با استفاده از مدل تاپسیس، فصلنامه جغرافیا، دوره 15، شماره ۵۴، صص.246-229 .
  5. پورطاهری، مهدی؛ محمدی، ناهید؛ رکن‌الدین افتخاری، علیرضا (1393). ارزیابی و سنجش محرومیت در سطح مناطق روستایی، مورد: بخش مرکزی شهرستان جوانرود، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دوره3، شماره 3، صص. 40-17.
  6. تقوایی، مسعود (1385)تحلیل و طبقه بندی مناطق روستایی استان‌های کشور بر اساس شاخص توسعه انسانی، نشریه تحقیقات جغرافیایی، دوره21، شماره 3 (پیاپی 82)، صص. 28-43 .
  7. حیدری، رمضان و فرج‌الهی، مهدی (1389). ارایه شاخصی جدید جهت بررسی محرومیت‌های شهری روستایی، مجله اقتصاد شهر، دوره 2، شماره 8، صص. 19-33 .
  8. رفیعیان، مجتبی و شالی، محمد (1391). تحلیل فضایی سطح توسعه یافتگی تهران به تفکیک مناطق شهری، فصلنامه برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره 16، شماره 4. صص. 24-49 .
  9. زبردست، ابراهیم و رمضایی، راضیه (1395). سنجش فقر شهری و ارتباط آن با دسترسی به خدمات شهری در شهر قزوین، نشریه هنرهای زیبا، دوره 21، شماره 2، صص. 54-45 .
  10. خداداد کاشی، فرهاد و سلیمان نژاد، علی اکبر (1391). برآورد خط فقر و بررسی تغییرات آن در مناطق روستایی استان اصفهان، نشریه تحقیقات جغرافیایی، دوره 27، شماره105. صص.91-114 .
  11. سرایی، محمد حسین؛ غفاریان، حمیدرضا؛ دستا، فرزانه (۱۴۰۰). تحلیلی بر توزیع فضایی خدمات ورزشی در محلات شهر اصفهان، دوفصلنامه جغرافیای اجتماعی شهری، سال هشتم، شماره، صص. ۱۵۱ – ۱۲۹ .
  12. طرازکار، محمدحسن و زیبایی، منصور (1383). بررسی معیارهای رفاه اجتماعی و توزیع درآمد و فقر در جوامع روستایی و شهری (مطالعه موردی استان‌های فارس و اصفهان و سمنان)، نشریه اقتصادکشاورزی و توسعه، سال دوازدهم، شماره ٤٨، صص137-154 .
  13. مرکز آمار ایران (1390). ویژه‌نامه سرشماری عمومی نفوس و مسکن، تهران: انتشارات مرکز آمار ایران.
  14. معاونت برنامه‌ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات شهرداری اصفهان (1394). اطلس کلانشهر اصفهان، چاپ اول، اصفهان: نشر هم‌صدا. معاونت برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری اصفهان (1397). سالنامه آماری شهر اصفهان، چاپ اول، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.
  15. معاونت برنامه‌ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات شهرداری اصفهان (1396). گزارش نیازسنجی عمو‌می‌شهروندان جهت تدوین برنامه و بودجه سال 1397 و بازنگری برنامه اصفهان 1400، الصفهان:  شهرداری اصفهان.
  16. مغانی رحیمی، بهنام ( ۱۳۹۹). امکان سنجی برنامه ریزی شهر سالم با رویکرد توسعه پایدار ( مناطق چهارگانه شهر کرمان)، فصلنامه جغرافیا، دوره 18، شماره67 صص. ۱۳۱ تا ۱۴۱ .
  17. مهد‌نژاد، حافظ و غلامی، علیرضا (1400). تحلیل جغرافیایی قطبش اجتماعی در کلانشهر اصفهان، فصلنامه جغرافیا، دوره ۱۹، شماره ۶۹ ، صص.130-115 .
  18. موحد، علی؛ ولی‌نوری، سامان؛ حاتمی‌نژاد، حسین؛ زنگانه، احمد؛ کمانرودی، موسی (1395). تحلیل فقر شهری در کلان شهر تهران، فصلنامه ‌علمی‌و پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، سال چهارم، شماره سوم(پیاپی 15)، صص. 36-19 .
  19. مومنی، احسان؛ آخوندزاده نوقابی، الهام؛ مینایی بیدگلی، بهروز (1394). کاوش روابط پنهان میان شاخص‌های چندگانه محرومیت با رویکرد ترکیبی داده کاوی و شبکه‌های پیچیده، نشریه مهندسی صنایع و مدیریت، دوره 31، شماره 2. صص. 17-33 .
  20. نسترن، مهین (1380). تحلیل و سنجش درجه تمرکز و پراکنش شاخص های بهداشتی- درمانی شهر اصفهان، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی اصفهان، شماره 26، صص. 13-6.
  21. وارثی، حمیدرضا؛ قائدرحمتی، صفر؛ باستانی‌فر، ایمان (1386). بررسی اثرات توزیع خدمات شهری در عدم تعادل فضایی جمعیت، مطالعه موردی مناطق شهر اصفهان، مجله جغرافیا و توسعه، دوره 5، شماره 9، صص. 91- 106.
  22. محمدی، محمود؛ بیدرام، رسول؛ ایزدی، آرزو (1393). سنجش محیط‌های مسکونی مطلوب شهر اصفهان از دید مدیران ارشد شهرداری، فصلنامه فضای جغرافیایی، دوره پانزدهم، شماره 50، صص. 141-164 .
  23. مختارزاده، صفورا؛ قلعه نویی، محمود؛ خیرالدین، رضا (1398) تحلیل ارتباط میان جداافتادگی کالبدی و محرومیت چندگانه در مناطق شهری بررسی موردی: محلات شهر اصفهان، فصلنامه معماری و شهرسازی، دوره12، شماره24،صص. 29-46 .
  24. نورایی، همایون و شفیع، فائزه (1399). واکاوی ارتباط بین فقر اجتماعی‌اقتصادی و محرومیت کالبدی‌کارکردی در مناطق پانزده‌گانة شهر اصفهان، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دوره 31، شماره 3، صص. 61-78 .
  25. Akbari, M. &  Altiaminia, R.  (2021). Analysis of components affecting the quality of life and well-being in the mother cities of Iran, Geography Quarterly, Vol. 19, No. 70, pp. 81-96. [Persian].
  26. Asadi, A., Rajabi, A., Janbaz Ghobadi, Gh. &  Komeyli, M. (2021). Strategic analysis of informal settlement management, Case study: Pakdasht city. Geography Quarterly Vol. 19, No. 70, pp. 43-60. [Persian].
  27. Bailey, N., Flint, J, Goodlad, R, Shucksmith, M, Fitzpatrick, S. & Pryce, G. (2003). "Measuring deprivation in Scotland: developing a long term strategy" Interim report, Scottish center for research on social justice.
  28. Bayat, A., Karkeabadi, Z. & Kamyabi, S. (2017). Assessment And Evaluation Of The Differentiation Status And Heterogeneity Of Spatial Available In The Urban Area Of Tehran Using Topsis Model, Geography Quarterly, Vol. 15, No. 54, pp.229-246. [Persian].
  29. Cabrera, P, Wel, C, Hagenlocher, M. (2016). Multiscale evaluation of an urban deprivation index: Implications for quality of life and healthcare accessibility planning, Applied Geography, Vol 70, 1-10.
  30. Deputy of Planning, Research & Information Technology of Isfahan Municipality (2017). General Needs Assessment Report of Citizens for Compiling the Plan and Budget of 2018 and Reviewing the Plan of Isfahan 1400, Isfahan Municipality. [Persian].
  31. Ebrahimi Noor Ali, A. (1996). Determining the degree of development of rural areas of Lorestan province, Master Thesis in Geography and Urban Planning, under the guidance of Akbar Nafri, Professor, Faculty of Economics, Allameh Tabatabai University. [Persian].
  32. Francisca G.-C. & Richter, B. C. (2013). Lending patterns in poor neighborhoods Journal of Economic Behavior & Organization, vol. 95, issue C, 197-206.
  33. Heidari, R. & Farjollahi, M. (2010). Presenting a new index to study rural urban deprivations, Journal of Urban Economics, No. 8, pp. 19-33. [Persian].
  34. Isfahan Municipality Deputy for Planning, Research and Information Technology (2015). Isfahan Metropolis Atlas, First Edition, Hamsada Publication. [Persian].
  35. Isfahan Municipality Deputy for Planning & Human Capital Development (2018). Statistical Yearbook of Isfahan City, First Edition, Isfahan Municipality Cultural and Recreational Organization. [Persian].
  36. Khodadad Kashi, F. & Soleimannejad, A. A. (2012). Estimating the poverty line and studying its changes in rural areas of Isfahan province, Journal of Geographical Research, Vol. 27, No. 105, pp. 91-114. [Persian].
  37. Langlois A. & Kitchen P. (2001). Identifying and measuring dimensions of urban Ddeprivation in Montreal: An analysis of the 1996 census Data"  Urban Studies, Vol. 38, No. 1.
  38. Lees, N, (2010). Inequality as an Obstacle to World Political Community and Global Social Justice, Oxford University, Paper to be Presented at the SGIR 7th Annual Conference on International Relations, Sweden, September;1-15.
  39. Lützkendorf, T, Balouktsi, M. (2017). Assessing a Sustainable Urban Development: Typology of Indicators and Sources of Information" Karlsruhe Institute of Technology (KIT), Kaiserstraße 12, 76131 Karlsruhe, Germany
  40. Mahdnejad, H. & Gholami, A. (2021). Geographical analysis of social polarization in Isfahan metropolis, Geography Quarterly, Vol. 19, No. 69, pp. 115-130. [Persian].
  41. Moghani Rahimi, B. (2016). Feasibility Study of Healthy City Planning with Sustainable Development Approach (Four Regions of Kerman City),Geography Quarterly  18, No.  67, pp. Pages 131-141. [Persian].
  42. Mohammadi, M., Bidram, R. & Izadi, A. (2014). Assessing the favorable residential environments of Isfahan from the perspective of senior municipal managers, Quarterly Journal of Geographical Space, Vol. 15, No. 50, pp. 141-164. [Persian].
  43. Mokhtarzadeh, S. Ghaleh Noei, M. & Khairuddin, R. (2019). Analysis of the relationship between physical isolation and multiple deprivation in urban areas Case study: Isfahan neighborhoods, Quarterly Journal of Architecture and Urban Planning, Vol. 12, No. 24, pp. 29-46. [Persian].
  44. Momeni, E., Akhondzadeh Noghabi, E. & Minaei Bidgoli, B. (2015). Exploring the hidden relationships between multiple deprivation indicators with a combined approach of data mining and complex networks, Journal of Industrial Engineering and Management, Vol. 31, No. 2. pp. 17-33. [Persian].
  45. Movahed, A., Vali-Noori, S., Hatiminejad, H., Zanganeh, A. & Kamanroudi, M. (2016). Urban Poverty Analysis in Tehran Metropolis, Quarterly Journal of Scientific Economics and Urban Management, Fourth Year, Third Issue (15 consecutive), pp. 19-36. [Persian].
  46. Nastaran, Mahin (2001). Analysis and measurement of the degree of concentration and distribution of health indicators in Isfahan, Journal of Isfahan Faculty of Literature and Humanities, No. 26, pp. 13-16. [Persian].
  47. Nouraie, H. & Shafi, F. (2020). Investigating the Relationship between Socio-Economic Poverty and Physical-Functional Deprivation in Isfahan,, Journal of Geography and Environmental Planning, Vol. 31, No. 3, pp. 61-78. [Persian].
  48. Ogwumike, F & Ozughalu, M. (2018). Empirical evidence of child poverty and deprivation in Nigeria, Child Abuse & Neglect, Vol 77, 13-22.
  49. Ouyang, W., BoyiWang, L.T. & Xinyi, N (2016). Spatial deprivation of urban public services in migrant enclaves under the context of a rapidly urbanizing China: An evaluation based on suburban Shanghai. Cities, pp 1–10.
  50. Parry Jahangeer, A., Showkat, A., Ganaie, M. & Sultan, B. (2018). GIS based land suitability analysis using AHP model for urban services planning in Srinagar and Jammu urban centers of J&K. India, Journal of Urban Management 7, pp.46-56.
  51. Portaheri, M., Mohammadi, N. & Roknauddin Eftekhari, A.R. (2014) Evaluation and measurement of deprivation in rural areas, Case: Central part of Javanrood city, Quarterly Journal of Space Economics and Rural Development, Third Year, No. 3, pp. 17-40. [Persian].
  52. Roberts, D., Vera-Toscano, E. & Phimister, E. (2015) Energy poverty in the UK: Is there a difference between rural and urban areas? 89th Annual Conference, April 13-15, 2015, Warwick University, Coventry, UK 204213, Agricultural Economics Society.
  53. Sarai, M. H., Ghaffarian, H. & Dasta, F. (2021). Analysis of Justice in Distribution of Sport Services in Spatial (Case Study: Isfahan City), Bi-Quarterly Journal of Urban Social Geography, Year 8, Issue, pp. 129-151. [Persian].
  54. Statistics Center of Iran (2011). Special Issue of General Census of Population and Housing, Tehran, Statistics Center of Iran Publications. [Persian].
  55. Rafieian, M. & Shali, M. (2012). Spatial analysis of Tehran's development level by urban areas, Quarterly Journal of Spatial Planning and Planning, Vol. 16, No. 4. pp. 24-49. [Persian].
  56. Taghvaei, M. (2006). Analysis and classification of rural areas in the provinces of the country based on the Human Development Index, Journal of Geographical Research, Vol. 21, No. 3 (82), pp. 28-43. [Persian].
  57. Tarazkar, M. H. & Zibaei, M. (2004). A Study of Social Welfare Criteria and Income Distribution and Poverty in Rural and Urban Communities (Case Study of Fars, Isfahan and Semnan Provinces), Journal of Agricultural Economics and Development, Vol. 12, No. 1, pp. 137- 154. [Persian].
  58. UN-HABITAT,(2008). Slums of theWorld: The Face of Urban Poverety in the New Mill ennium http://www.Unhabitat.org.
  59. Varesi, H. R., Ghaede Rahmati, S. & Bastanifar, I. (2007). Investigating the effects of urban services distribution on spatial imbalance of population, Case study of Isfahan city, Journal of Geography and Development, Vol. 5, No. 9, pp. 91-106. [Persian].
  60. Wan, C. Su, S. (2016). Neighborhood housing deprivation and public health: Theoretical linkage, empirical evidence, and implications for urban planning, Habitat International, Vol 57, 11-23
  61. Wan, C, Su, S. (2017). China's social deprivation: Measurement, spatiotemporal pattern and urban applications, Habitat International, Vol 62, 22-42.
  62. Zebrdast, E. & Ramezai, R. (2016). Evaluating Urban Poverty and its Relationship with Access to Services in Qazvin City, Journal of Fine Arts, Vol. 21, No. 2, pp. 45-54. [Persian].