بررسی نقش شرکت تعاونی دهیاری‌ها در توسعه کالبدی - فضایی نواحی روستایی (مطالعه موردی: روستاهای بخش مرکزی شهرستان گرگان)

نویسندگان

گروه جغرافیای انسانی،جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

چکیده

یکی از پیش نیازهای اساسی زیستن در جوامع روستایی، برخورداری از حداقل امکانات و خدمات رفاهی بوده لذا جهت دستیابی روستاییان به خدمات رفاهی و کالبدی، تعاونی دهیاری‌ها در سال 1387 شکل گرفت و باعث درآمدزایی، خودکفایی و کاهش هزینه‌های اجرایی و افزایش کیفیت فنی پروژه‌ها و به طورکلی مشارکت دهیاری‌ها در بخش‌های عمرانی و خدماتی گردید. این پژوهش به بررسی نقش تعاونی دهیاری‌ها در توسعه کالبدی فضایی مناطق روستایی بخش مرکزی شهرستان گرگان می‌پردازد. جامعه آماری این پژوهش روستاهای بخش مرکزی گرگان که دارای 3 دهستان بوده و از هر دهستان 3 روستا با 5402 خانوار انتخاب شده است. ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق ساخته که روایی آن توسط اساتید و پایایی از طریق ضریب آلفای کرونباخ به مقدار 83/0 مورد تایید قرار گرفت. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 359 سرپرست خانوارهای روستایی عضو تعاونی دهیاری‌ها انتخاب گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS و با استفاده از آزمون‌های آماری (فریدمن، کای اسکوئر تک نمونه‌ای و کروسکال والیس) انجام گرفت. نتایج نشان می‌دهد تعاونی دهیاری‌ها در متغیرهای کالبدی، زیرساختی و رفاهی توانسته‌اند به موفقیت‌هایی دست پیدا کنند اما در متغیرهای زیست محیطی از جمله فضای سبز و ارتقای چشم‌انداز روستایی موفقیت چندانی را بدست نیاورده‌اند. از سوی دیگر عدم احاطه شوراها و اعضای تعاونی دهیاری‌ها نسبت به وظایف خود از مهمترین مشکلات پیش رو، برای اینگونه از تعاونی‌ها می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the role of rural cooperatives in the physical-spatial development of rural areas (Case study: villages in the central part of Gorgan)

نویسندگان [English]

  • Safia Bahmani
  • Bahman Sahne
  • Ali Akbar Najafi Kani
Department of Human Geography, Geography and Rural Planning, Golestan University, Gorgan, Iran
چکیده [English]

One of the basic prerequisites for living in rural communities is the availability of minimum facilities and welfare services. Various measures have been taken by related organizations in order to provide villagers with welfare and physical services. In order to establish a comprehensive correlation between rural development services and the creation of a support institution for rural managers, a co-opment of the diner with the aim of intellectual and financial support from the Dehairan was formed in 2009. The formation of cooperatives in rural areas can contribute to the comprehensive development of villages and accelerate them more rapidly. The formation phase of cooperatives, income generation, self-sufficiency, and lowering the cost of production and increasing the quality of the project and, in general, participation in the development and services sectors. The main objective of this research is to investigate the role of cooperatives in the development of spatial physical services in rural areas of central part of Gorgan city. This research was done in the field of field studies and applied in practice. The community of this research includes rural diners and rural influences. The main instrument of the research is self-made questionnaire by the researcher. The reliability and validity of the questionnaire were confirmed by experts and through the Cronbach alpha coefficient (alpha = 0.82). Correlation and meaningful correlations such as Friedman, Kruskal Wallis and Mann Whitney were used to assess the public satisfaction of the spatial physical services of the cooperative. The results of the findings showed that the cooperatives in the areas of infrastructure and welfare services have managed to achieve success, but in the areas of space and rural development, they have not achieved much success, on the other hand, the lack of the enumeration of councils and cooperative members of the dormitories It is for such cooperatives to be one of the most important problems in relation to their duties.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dehyari Cooperative
  • Physical - Spatial Development
  • Infrastructure Services
  • rural areas
  • Gorgan
  1. 1.آمار، تیمور (1394)، تحلیل تحولات کالبدی سکونتگاه‌های روستایی استان گیلان به منظور تدوین الگوی توسعه کالبدی، فصلنامه علمی ـ پژوهشی برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، زمستان، دوره 2، شماره ۴، صص 72-60.

    1. ازکیا، مصطفی و ایمانی جاجرمی، حسین (1384)، بررسی‌های جامعه شناختی عوامل کارایی شوراهای اسلامی شهر، نامه علوم اجتماعی، زمستان، دوره 26، شماره 26، پیاپی 1117، صص 64-33.
    2. اقبالی، جمشید؛ کلانتری، خلیل و سعداللهی، پوریا (1395)، بررسی عوامل موثر بر موفقیت شرکت‌های تعاونی دهیاران در شهرستان‌های بویین میاندشت، فِریدَن و فریدون‌شهر، پژوهش‌های روستایی، دوره ۷، شماره ۳، پاییز، صص 437-424.
    3. الله‌پناه، مریم؛ بدری، سیدعلی و دربان آستانه، علیرضا (1394)، ارزیابی رضایتمندی روستاییان از خدمات تعاونی دهیاری‌ها مورد: تعاونی دهیاری‌های دهستان دشت‌سر، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال ۴، شماره ۱، بهار، پیاپی ۱۱، صص 35-15.
    4. امدادی، افروز؛ محبوبی، محمدرضا و عبدالله‌زاده، غلامحسین(1397)، تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای تعاونی‌های توسعه روستایی در استان گلستان، فصلنامه تعاون و کشاورزی، دوره ۷، شماره ۲۷، صص 114-87.
    5. انصاری، عصمت؛ فراهانی، حسین و چراغی، مهدی (1398)، نقش شهرک‌های صنعتی در پایداری اقتصادی نواحی روستایی مطالعه موردی: دهستان القچین شهرستان چرام استان کهکیلویه و بویراحمد، فصلنامه جغرافیا، سال 18، شماره 65، صص 43-31.
    6. جاهد، سیدسیامک (1391)، بررسی اجمالی فعالیت شرکت تعاونی دهیاری‌ها در مناطق روستایی، ماهنامه دهیاری‌ها، انتشارات مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری و روستایی سازمان شهرداری‎ها و دهیاری‎های کشور، شماره 39، صص 9-3.
    7. جاهد، سیدسیامک و رفیعی، زهرا (1397)، نقش آموزش و توانمندسازی در شرکت تعاونی دهیاری‌ها، ماهنامه دهیاری‌ها، انتشارات مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری و روستایی سازمان شهرداری‎ها و دهیاری‎های کشور، شماره 52، صص 44-43.
    8. حکمت‌نیا، حسن و انصاری، ژینوس (1391)، برنامه‌ریزی مسکن شهر میبد با رویکرد توسعه پایدار، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، بهار، دوره 44، شماره 79، صص 190-173
    9. حیدری، حسن (1397)، شرکت‌های تعاونی دهیاری‌ها، فرصت یا تهدید، پایگاه خبری خلیج فارس، http://pgnews.ir/module/news/238320/

    11.حیدری، محمدتقی و حضرتی، مجید (1398)، ارزیابی عملکرد دهیاری‌ها در پیشبرد اهداف طرح‌های هادی روستایی مطالعه موردی: شهرستان زنجان، فصلنامه جغرافیا، سال 17، شماره 61، صص 185-171.

    1. دربان آستانه، علی‌رضا؛ الله پناه، مریم و بدری، سیدعلی (1395)، بررسی اثر تعاونی دهیاری‌ها در ارتقای خدمات رسانی به مناطق روستایی از دیدگاه مردم و مدیران محلی: مطالعه موردی تعاونی دهیاری‌های دهستان دشت‌سر شهرستان آمل، روستا و توسعه، سال 19، شماره 1، صص 140-115.
    2. رضوانی، محمدرضا، (1383)، مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعه روستایی در ایران، چاپ اول، تهران، نشر قومس.
    3. سجاسی قیداری، حمدالله (1395)، ارزیابی اثرات اجرای طرح‌ هادی بر کیفیت محیطی در مناطق روستایی (مطالعه موردی: شهرستان رامیان - دهستان فندرسک شمالی و جنوبی)، نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی، پاییز، سال 20، شماره 57، صص 173-151.
    4. سلطان زاده، حسین (۱۳۶۵)، بازار در شهرهای ایران، به کوشش محمد یوسف کیانی، تهران، جهاد دانشگاهی، صص 148-1.
    5. صحنه، بهمن؛ سادین، حسین؛ نشاط، عبدالحمید و تلخابی، حمیدرضا (1396)، اثرات روابط شهر و روستا بر تحولات اقتصادی و اجتماعی روستاهای شهرستان آزادشهر، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 6، شماره 3، صص 138-121.
    6. صحنه، بهمن؛ معمری، ابراهیم و سواری، مسعود (1395)، ارزیابی توزیع فضایی مولفه‌های توسعه صنعتی (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان چهارمحال و بختیاری)، فصلنامه جغرافیا و پایداری محیط، دوره 6، شماره 3، صص 121-105.
    7. صلاحی اصفهانی، گیتی (1397)، آسیب‌شناسی تعاونی‌های تولید در راستای توسعه پایدار روستایی نمونه موردی: تعاونی‌های تولید شهرستان ساوه، فصلنامه جغرافیا، سال 16، شماره 58، صص 81-64.
    8. عبدالله‌زاده، غلامحسین؛ ترحمی، بنفشه؛ شریف‌زاده، محمدشریف و محبوبی، محمدرضا (1395)، بررسی نقش و کارکرد تعاونی‌های دهیاری در توسعه روستایی استان گلستان، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال ۵، شماره ۴، زمستان، شماره پیاپی 16، صص 154-137
    9. عبدالهی، مجید و اکبری، غضنفر (1384)، مجموعه قوانین و مقررات ده و دهیاری. تهران: قلمستان هنر. صص 558-1.
    10. عزیزپور، فرهاد؛ خلیلی، احمد؛ محسن‌زاده، آرمین و حسینی‌حاصل، صدیقه (1390)، تحلیل و ارزیابی اثرات اقتصادی اجرای طرح هادی در سکونتگاه‌های روستایی کشور، فصلنامه مسکن و محیط روستا، دوره 30، شماره 135، پاییز، صص 84-71.
    11. عنابستانی، علی اکبر و حاتمی نژاد، حسین (1391)، مدیریت نوین روستایی و نقش آن در تحول مساکن با توجه بر عملکرد دهیاران مطالعه موردی: دهستان میش خاص شهرستان ایلام، همایش ملی توسعه روستایی، رشت، دانشگاه گیلان.
    12. عنابستانی، علی‌اکبر؛ شایان، حمید؛ خسروبیگی، رضا؛ تقی‌لو، علی‌اکبر و خدایی، یوسف (1392) بررسی میزان رضایتمندی از کیفیت خدمات سازمان‌های متولی مدیریت محلی روستایی در شهرستان ایجرود (استان زنجان)، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری ـ منطقه‎ای، دوره ۳، شماره 7، تابستان، صص 70-51. 24. فال سلیمان، محمود؛ مکانیکی، جواد؛ صادقی، حجت‌اله و دزگی، عالیه (1392)، بررسی نقش شرکت‌های تعاونی روستایی زنان در وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضاء (مطالعه موردی شرکت‌های تعاونی خوسف و خراشاد در استان خراسان جنوبی)، برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، دوره ۳، شماره ۴، زمستان، صص 116-95.
    13. قاسمی، محمدعلی (1384)، بررسی عوامل اجتماعی ـ اقتصادی مؤثر بر میزان مشارکت روستاییان در طرح‌های عمرانی: مطالعه موردی بخش مرکزی شهرستان کاشان، روستا و توسعه، زمستان، دوره 8، شماره ۴، صص 112-79.
    14. محمدی، سعدی؛ داوری، الهام و محمدی، چنور (1398)، چالش‌ها و راهبردهای توسعه فضایی روستاشهرها مطالعه موردی: بخش بندپی شرقی و غربی از شهرستان بابل، فصلنامه جغرافیا، سال 17، شماره 62، صص 173-157.
    15. مهدوی، مسعود و نجفی‌کانی، علی‌اکبر (1384)، دهیاری‌ها تجربه‌ای دیگر در مدیریت روستاهای ایران نمونه موردی: دهیاری‌های استان آذربایجان غربی، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره ۵۳، پاییز، صص 39-21.
    16. ناصری، زهرا؛ صحنه، بهمن و نجفی‌کانی، علی‌اکبر (1398)، تحلیلی بر کارکرد بازارهای هفتگی در کیفیت زندگی نواحی روستایی شهرستان گنبدکاووس، روستا و توسعه، سال 23، شماره 2، صص 123-105.
    17. نصیری، کریم (1389)، شهرداری‌ها چگونه به درآمد پایدار خواهند رسید؟، تهران: ماهنامۀ شهرداری‌ها، سال 10، شماره 98، صص 43-34.
    18. نظری، عبدالحمید؛ صحنه، بهمن و سقر، علی (1395)، تحلیل مکانی - فضایی بازارهای هفتگی روستایی بر مبنای سلسله مراتب روستایی در شهرستان آق‌قلا، برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال 6، شماره ۱، پیاپی 20، بهار، صص 124-103.
    19. نظری‌پور، نصرت و حسینی، سیدمهدی (1399)، بررسی کارآیی فنی تعاونی‌های روستایی استان سیستان و بلوچستان با روش تحلیل پوششی داده‌های فازی (FDEA)، روستا و توسعه، دوره 23، شماره ۱، پیاپی 89، صص 94-79.
    20. نوروزی، اصغر و غلامیان، حیدرعلی (1399)، بررسی و شناخت علل ناکارآمدی مدیریت روستایی از دیدگاه مردم محلی شهرستان سامان، فصلنامه جغرافیا، سال 17، شماره 63، صص 215-196.
    21. Altman, Morris (2015), Cooperative Organizations as an Engine of Equitable Rural Economic Development, Journal of Co-operative Organization and Management 3, PP 14–23.
    22. Apparao, Dhananjay; Garnevska, Elena and Shadbolt, Nicola (2019), Examining commitment, heterogeneity and social capital within the membership base of agricultural co-operatives A conceptual framework, Journal of Co-operative Organization and Management, Volume 7, Issue 1, PP 42-50.
    23. Fabiyis, F. (1983), The Adaption of Cooperative Structures to The Development of Nigerian Agriculture The Problems of Managing Group Farming Cooperatives, Agricultural Administration, PP 219-235.
    24. Guang, H. (2002), On the Reform of Rural Supply Cooperatives In China, Department of Agricultural Economics and Business Management, University of New England, PP. 73-88.
    25. Hakelius, Karin (2018). Understanding the board of Swedish farmer cooperatives – Cases focusing on board composition and interaction patterns, Journal of Co-operative Organization and Management, Volume 6, Issue 2, December 2018, Pages 45-52. https://doi.org/10.1016/j.jcom.2018.06.001
    26. Jensen-Auvermann, Tessa; Adams, Isabel and Doluschitz, Reiner (2018). Trust Factors that have an impact on the interrelations between members and employees in rural cooperatives, Journal of Co-operative Organization and Management, Volume 6, Issue 2, PP 100-110. https://doi.org/10.1016/j.jcom.2018.09.001
    27. LEE, K. (2008), Korean Agricultural Cooperatives as a Model for Development of the Lane County, Terminal project presented to the Department of Planning, Public Policy & Management of the University of Oregon for the degree of Master of community and Regional Planning.
    28. Owang, M. (1998), Dairy cooperatives and reform in Kenya: effects of livestock service and milk market Liberation, pp 173-185.
    29. Sebhatu, Kifle T., Gezahegn, Tafesse W., Berhanu, Tekeste., Maertens, Miet., Van Passel, Steven and Haese, Marijke D (2020). Conflict, fraud, and distrust in Ethiopian agricultural cooperatives, Journal of Co-operative Organization and Management, Volume 8, Issue 1, PP 1-14. https://doi.org/10.1016/j.jcom.2020.100106
    30. Segynola, Albert A. (1992), Cooperative Societies and Rural Development in Northern Bendel, Nigeria, Habitational. Vol. 16. No. 1. PP. 63- 70. Printed in Great Britain.
    31. Yadoo, A., Cruickshank, H., (2010), The value of cooperatives in rural electrification. Energy Policy, doi:10.1016/j.enpol.2010.01.031.
    32. Zeul, Kimberly & Radel, Jamie (2005), cooperatives as a community development strategy: Linking theory and practice, the Journal of Regional Analysis & Policy, PP. 1-35.