جایگاه روابط روستایی-شهری در تحول کالبدی - فضایی روستاهای بخش مرکزی شهرستان اهواز (خوزستان)

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استاد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران .ایران.

چکیده

تعاملات روستایی و شهری در برنامه ریزی و آینده نگری مطالعات شهری و روستایی از اهمیت بسیاری برخوردار است. به گونه ای که کوچکترین خلل در این روند منجر به برهم خوردن نظم در سطوح ساختار فضایی می شود. محدودۀ مورد مطالعه در چند دهه اخیر به خصوص بعد از انقلاب اسلامی تحت تأثیر عوامل و نیروهای مختلف اقتصادی و اجتماعی از جمله نیروها و جریان ها و پیوند های روستایی شهری و ارتباطات عمیق و زیاد با شهر اهواز دچار تحولات کالبدی فضایی شده است. در پژوهش مورد نظر برای سنجش متغیر مستقل (روابط روستا و شهر)و متغیر وابسته (تحولات کالبدی-فضایی) از پرسشنامه که از خانوار های روستایی پر شده است استفاده گردیده است. روابط روستا و شهر از جریان های مختلف شکل می گیرد که هر کدام در پرسشنامه با گویه های مختلف بدست آمده اند. سپس نقش آنها بر دگرگونی الگوی کالبدی-فضایی را می سنجیم با استفاده از داده های بدست امده و آزمون رگرسیون میزان تاثیر گزاری بدست آمده است. بیشترین جریان، مربوط به جریان جمعیت و جابه جایی ساکنین از روستا به شهر بوده است. که به دلایل مختلف می تواند شکل گرفته باشد. و بعد از آن تعاملات مربوط به مسائل بهداشت و پزشکی نیز قرار دارد. با توجه به مشاهدات کمبود خدمات پزشکی و دارویی و بهداشتی دلیل مناسبی برای مراجعه به شهر اهواز می تواند باشد. کمترین جریان، خدمات خدمات خوراکی و تغذیه، خدمات توزیعی و فنی و ساختمانی است. باتوجه به شکل گیری جریانات مختلف بین روستا وشهر، یک سویه بودن به سمت سکونتگاههای شهری و عدم شکل گیری پیوندهای روستایی – شهری به خصوص در ناحیه مورد نظر پژوهش کلانشهر اهواز و روستاهای پیرامونی و به دنبال آن تحولات شکل گیری شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The position of rural-urban relations in the physical-spatial transformation of villages in the central part of Ahvaz city(Khuzestan)

نویسندگان [English]

  • Marjan Sharafi 1
  • Abbas Saidi 2
  • Bizhan Rahmani 3
1 PhD student in Geography and Rural Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Professor of Geography and Rural Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
In recent decades, the rapid urbanization and uneven growth of inefficient urban centers, especially, on the one hand, and the underdevelopment of rural areas on the other, as well as the complex interplay of rural-urban areas, have emerged.
Therefore, particular attention to inter-settlement relations, with an emphasis on settlement integration and striving for constructive relations, eventually establishing rural-urban links. Although scholarly studies of urban-rural relations in Iran rely primarily on the studies of Hans Bobek (1938 and 1948) and Eckart Ehlers (1975a, 1975b, 1976a, 1976b), the global history of the debate about the obligation to integrate the human settlements, based on settlement networks should be further searched in the discussions of Walter Christaller (1933).
 
Methodology
The main research method is deductive method, based on the framework of the spatial arrangement approach with emphasis on the characteristics of the regional networks. In this regard, the collection of the necessary information and data was based on two methods: documentation-library data collections and field methods, based on interviews and use of questionnaires, in particular to identify different spatial flows in the area and their impacts on rural and urban linkages. Similarly, in the analysis and presentation of the findings, GIS and SPSS software have been used.
 
Results and Discussion
In recent years, at the level of developing countries, the emphasis on the need to improve these relations and the establishment of rural-urban links in the form of regional networks, refers mainly to the studies of Douglas (1998) and in Iran, it goes back to the first study in this regard (Saidi, 1382) and the subsequent studies (Ibid, 1390 and 1999).
The study area after the Islamic Revolution (1979), especially in the last decades, was like many other areas, under the influence of various socio-cultural, economic and political factors and forces, and thus witnessing the physical-spatial transformation of rural settlements and therefore changes in their longstanding relationships with urban centers, especially the central cities.
The result of such developments has been manifested in the form of various social, economic and population flows. So, the main issue of this research is the extent to which these developments have been able to pave the way for positive physical-spatial developments in the area and, as a result, to complement complementary Reciprocal rural-urban relations and links. Thus, the main research questions are how rural-urban relations have affected the physical-spatial development of rural settlements and how can these existing relations be transformed into complementary relations and Reciprocal rural-urban links?
 
Conclusion
The results show that due to some structural problems, e.g. irreconcilable administrative-political divisions and some structural weaknesses of villages in the periphery of the main city, despite the physical-spatial changes of rural and urban settlements, the necessary conditions for the actualization the necessary spatial functions could not develop to more coherently and complementary form, emerging reciprocal relations and links between rural and urban settlements. What has contributed to this situation has been the lack of spatial planning in line with the physical and socio-economic conditions of the area.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rural-urban Relations
  • Spatial Flows
  • Physico-spatial Changes
  • Peripheral Villages around Ahvaz
  1. افراخته، حسن؛ عزیز پور، فرهاد و زمانی، محدثه (1394) پیوندهای کلانشهری و تحولات کالبدی- فضایی روستاهای پیرامون مطالعه مورد: دهستان محمدآباد کرج، مسکن و محیط روستا، دوره 34، شماره150، صص. 101-120.
  2. سعیدی، عباس (1382) روابط شهر و روستا و پیوندهای روستایی- شهری: یک بررسی ادراکی، فصلنامة جغرافیا، دورة جدید، سال اول، شماره 1، صص. .71-90
  3. سعیدی، عباس (1385) روندهای مکا­ن­گزینی و الگوهای مکانیابی سکونتگاههای روستایی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، دفتر برنامه ریزی و هماهنگی طرحها، تهران.
  4. سعیدی، عباس (1390) روابط و پیوندهای روستایی- شهری در ایران، نشر مهر مینو، تهران.
  5. سعیدی، عباس (1392) پیوستگی توسعة روستایی- شهری در قالب منظومه­های روستایی، فصلنامة برنامه­ریزی کالبدی- فضایی، سال 2، شماره 4، صص. 22-11.
  6. سعیدی، عباس (1399) برنامه­ریزی کالبدی- فضایی در راستای توسعة پایدار منظومه­های روستایی- شهری، بنیاد مسکن، تهران.
  7. صدوق، سید حسن و عباس سعیدی (1385) نظام فضایی به مثابة جوهرة مطالعات جغرافیایی، فصلنامة جغرافیا، دورة جدید، سال چهارم، شماره 10 و 11، صص. 25-1.
  8. محمودی، سیده کیناز؛ سعیدی، عباس؛ افراخته، حسن و عزیز پور، فرهاد (1398) امکانات و محدودیتهای کارآمدی منظومه­های روستایی- شهری به عنوان مناطق کارکردی- مورد: منظومة ضیاء­آباد (قزوین)، جغرافیا (فصلنامة علمی- پژوهشی انجمن جغرافیایی ایران)،دوره 17، شماره 26، صص. 19-7.
  9. صرامی، حسن (1384) روابط شهر و روستا در بخش مرکزی شهرستان اصفهان، مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان,دوره18، شماره 1، صص. 46 -29.
  10. طالشی، مصطفی و حیدری، اسداله (1398) تحلیل شبکه تولید شیر با بهره گیری از رویکرد تحلیل شبکه ای مورد: سکونتگاه‌های روستایی نواحی هشترود و چاراویماق، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، دوره23، شماره70، صص. 206-189.
  11. مرکز امار ایران، شناسنامه آبادیها (سال 1395).
  12. Afrakhteh, H., Azizpour, F. & Zamani, M. (2014) Metropolitan connections and physical-spatial developments of the surrounding villages. Case study: Mohammadabad Karaj village, housing and village environment, Vol.34, No.150, pp. 101-120. [Persian].
  13. Douglass, M. (1998) A Regional Network Strategy for Reciprocal Rural-urban Linkages.” In: TWPR, Vol. 20, No. 1, pp.1-33.
  14. Iran Statistics Center, birth certificates of settlements (2015). [Persian].
  15. Lynch, K. (2005) Rural-Urban Interaction in the Developing World, Routledge, London/ New York;
  16. Mahmoudi, K., Saidi, A., Afrahakhteh, H. & Azizpour, F. (2018) Possibilities and limitations of the efficiency of rural-urban systems as functional areas - case: Zia-Abad system (Qazvin), Geography (Quarterly scientific-research journal of the Geographical Society of Iran), Vol.17, No.26, pp. 7-19. [Persian].
  17. Mayer, H. (2016) Rural–Urban Linkages and Sustainable Regional Development: The Role of Entrepreneurs in Linking Peripheries and Centers in: Sustainability, Vol. 8, No.745, pp. 1-12.
  18. Preston, D. (1975) Rural-urban and intersettlement interaction: theory and analytical structure in: Area, Vol.7, No. 3, pp. 171–174.
  19. Sadouq, H. & Saidi, A. (2006) Space system as the essence of geographical studies, Geography Quarterly, Vol.4, No. 10 , pp. 1-25. [Persian].
  20. Saidi, A. (2003) City-Rural Relations and Rural-Urban Links: A Perceptive Survey, Geography Quarterly, New Course, First Year, No.1, pp. 71-90. [Persian].
  21. Saidi, A. (2006) Location trends and location patterns of rural settlements, Islamic Revolution Housing Foundation, Planning and Project Coordination Office, Tehran. [Persian].
  22. Saidi, A. (2012) Continuity of rural-urban development in the form of rural systems, physical-spatial planning quarterly, Vol.2, No.4, pp. 11-22. [Persian].
  23. Saidi, A. (2018) Rural-Urban Relations and Links in Iran, Mehr Mino Publishing House, Tehran. [Persian].
  24. Saidi, A. (2019) Physical-spatial planning in the direction of sustainable development of rural-urban systems, Housing Foundation, Tehran. [Persian].
  25. Sarami, H. (2004) City and village relations in the central part of Isfahan city, Humanities Research Journal of Isfahan University, Vol. 18, No.1, pp. 29-46. [Persian].
  26. Sietchiping , R. (2014) Role of Urban–Rural Linkages in Promoting Sustainable Urbanization in: Environment and Urbanization Asia, Vol. 5, No. 2, pp. 219–234.
  27. Srivastava, & Shaw, R. (2016), Enhancing City Resilience through Urban-Rural Linkages in: Urban Disasters and Resilience in Asia, PP. 113–122.
  28. Tacoli, C. (1998) Rural urban interactions: A guide to the literature in: Environment and Urbanization, Vol. 10, pp. 147–166.
  29. Tacoli, C. (2007), Poverty, Inequality and the Underestimation of Rural–urban Linkages in: Development, Vol. 50, No. 2, pp. 90–95.
  30. Taleshi, M. & Heydari, A. (2018) Analysis of the milk production network using the network analysis approach of the case: rural settlements of Hashtroud and Charavimaq districts, Geography and Planning Journal, Vol. 23, No. 70, pp. 189-206. [Persian].