تحلیل سیستمی تقسیم سیاسی فضا در ایران

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استادجغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 دانشیار جغرفیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

تقسیمات کشوری به عنوان یکی از ابزارهای سازماندهی با دو هدف بهینه کردن مکان‏ها و بهینه کردن کارکردها و فعالیت‏ها صورت می‏پذیرید که نهایتاً سبب بارورسازی ظرفیت‏های درون‏مکانی و دستیابی به توسعۀ محلی، ملی و منطقه‏ای خواهد شد. حال از آنجا که تصمیمات نادرست مرتبط با فضای جغرافیایی کشور می‏تواند با توجه به وجود شرایط طبیعی نامتوازن، عدم توزیع یکنواخت منابع حیاتی و وجود یک سیستم حکومتی متمرکز که منجر به عدم توزیع بهینۀ جمعیت و امکانات در کشور ایران شده است؛ می‏تواند موجب بروز و ظهور عوامل چالش‏زای گوناگون، ناهمگونی‏ هایی همچون توسعۀ نامتوازن استان‏ها و بطور کلی ایجاد آثار منفی بر منافع کشور شود. در این میان شناخت چگونگی اثرگذاری عناصر و عوامل مؤثر بر تقسیم سیاسی فضای ایران با هدف کسب دید واقع‏ بینانه و همه‏ جانبه در این زمینه، جهت رفع و حل چالش‏های موجود و کاهش و کنترل آثار منفی عوامل و عناصر نامبرده جهت تحقق اهداف تقسیم سیاسی فضا ضروری می‏باشد. بنابراین، پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی با روش جمع‏آوری اطلاعات کتابخانه‏ای- میدانی و بکارگیری آزمون استنباطی فریدمن جهت شناسایی و اولویت‏بندی عوامل مؤثر بر تقسیم سیاسی فضای ایران در قالب تفکر سیستمی انجام شد. سپس از طریق تحلیل سیستمی همراه با ارائۀ مدل در بستر نرم‏افزار vensim به ارزیابی میزان و چگونگی نقش‏آفرینی عناصر مؤثر در تقسیم سیاسی فضای ایران پرداخته شد. در نهایت دریافتیم از میان عوامل مؤثر شناسایی شده، سه عامل شکل حکومت، عوامل غیررسمی  و جمعیت غالباً بیشترین تأثیر منفی را بر تقسیم سیاسی فضای ایران دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Systematic Analysis of Political Division of Space in Iran

نویسندگان [English]

  • Mahtab Jafari 1
  • mahmood vasegh 2
  • Zahra Pishgahi Fard 3
  • Kiomars Yazdan Panah Droo 4
1 PhD student in Political Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Political Geography, Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Professor of Political Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
4 Associate Professor of Political Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Extended Abstract 
Introduction
Achieving social justice and development is one of the most important concerns of developing countries today. Whereas how the political organization of space affects the realization or non-realization of social justice; Therefore, the ruling political system in order to better manage its territory, to establish maximum coordination and efficiency based on various geographical, political, economic, social, cultural elements and in order to facilitate the sovereignty of the government to the lowest political levels in the country, uses the tools of political organization of space. In the meantime, it should be noted that the division of the country as one of the most important tools of political organization of space, for better management and greater use of regional talents. In other words, the realistic application of divisions of the country based on scientific principles and spatial needs is done with the two objectives of optimizing places and optimizing functions and activities, ultimately, it will fertilize internal-place capacities and achieve local, national and regional development.
Now, due to the existence of unbalanced natural conditions, lack of uniform distribution of vital resources, the existence of a centralized government system that has led to a lack of optimal distribution of population and facilities in Iran; It should be noted that wrong decisions related to the geographical space of the country can lead to the emergence of various challenging factors in the interests of the country. In the meantime, recognizing how the elements and factors affecting the political division of Iranian space with the aim of gaining a realistic and comprehensive view in this field, to address the challenges to achieve the goals of political division of space is essential. Therefore, during the present study, we intend to determine the impact of elements and factors such as the form of government, ecological minorities, geography of power and support, etc. on the division of space in Iran, and finally through systematic analysis with the presentation of the model to evaluate the role of factors and elements affecting the political division of Iranian space and its consequences.
Methodology
Therefore, the present study was conducted to identify and prioritize the factors affecting the political division of space in Iran in the form of systemic thinking in a descriptive-analytical manner, in terms of applied results and with an exploratory purpose. Therefore, at first, the factors affecting the political division of space in Iran were determined through library studies, and then to determine the importance of each component in the political division of space, a quantitatively and specifically researcher-made questionnaire was used, which is based on the Likert scale of one (very low) to five (very high) rated. The reliability of the questionnaire was determined through Cronbach's alpha. If the Cronbach's alpha coefficient is calculated for a scale greater than 0.7, the reliability of that scale is considered desirable. Cronbach's alpha coefficient in this study was calculated to be 0.71. Therefore, the reliability of the questionnaire has been evaluated as desirable and its validity has been confirmed by the judgment of experts as well as full coverage of theoretical foundations. Friedman inferential test has also been used to prioritize the impact of each component on the political division of space. A small sample of 30 experts related to the subject was considered and finally the result was modeled and reviewed based on systemic thinking through Vensim software.
Results and discussion
Based on this model, we finally found that the form of government with a rank of 10.3, informal factors with a rank of 9.8 (which include the influence of supra-regional powers, parliamentarians, imams, government institutions, Islamic councils) and the population with a rank of 9, are the most effective components in the political division of the Iranian space.
Conclusion
Also, in the Law of national divisions approved by 62, the basis of unification is mainly considered as a single criterion and based on population; It is obvious that considering such incomplete bases for Iran's geographical spaces, in which the topographic structure is heterogeneous and the pattern of population distribution and resources is unbalanced, will result in the emergence of various functional and physical challenges in the political division of Iranian space. Therefor amending and clarifying the law of division of the country with an unchangeable executive mechanism in such a way that no intervention by power agents is possible, while considering a multi-criteria model to achieve a more balanced pattern of space divisions, fertilization of internal-place capacities and finally achieving local, national and regional development is essential.

کلیدواژه‌ها [English]

  • System Analysis
  • political division of space
  • Iran
  • vensim
  1. احمدی‏پور، زهرا (1380) همایش امنیت عمومی و وحدت ملی، تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات وزارت کشور.
  2. احمدی‏پور، زهرا؛ رومینا، ابراهیم؛ رهنما، محمدرحیم (1390) نقش نظام تقسیمات کشوری در توسعه ملی ایران، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دورۀ 15، شمارۀ2، صص.39-17.
  3. احمدی‏پور، زهرا؛ میرشکاران، یحیی؛ محمدی، حمیدرضا (1388) نقش جغرافیای قدرت و حمایت در شکل‏گیری مرزهای جدید تقسیماتی پس از انقلاب اسلامی، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دورۀ 13، شمارۀ1، صص.28-1.
  4. اعظمی، هادی و دبیری، علی‏اکبر (1390) تحلیل نظام تقسیم سیاسی فضا در ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، دورۀ7، شمارۀ 2، صص.181-147.
  5. حافظ‏نیا، محمدرضا (1395) جغرافیای سیاسی ایران، چاپ هشتم، تهران: سمت.
  6. حافظ‏نیا، محمدرضا و کاویانی‏راد، مراد (1383) افق‏های جدید در جغرافیای سیاسی، تهران: سمت.
  7. حجی‏پناه، نرگس؛ زرقانی، سیدهادی؛ خوارزمی، امید علی (1394) تحلیل سیستمی نقش عوامل جغرافیایی در شکل‏گیری دولت محلی در ایران، فصلنامه برنامه‏ریزی و آمایش فضا، دورۀ19، شمارۀ 3، صص.198-171.
  8. حق‏پناه، جعفر (1387) کردها و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‏المللی ابرار معاصر.
  9. حیدری، زهرا (1395) بررسی چکونگی تغییر در کیفیت آموزش معارف، تهران: مجموعه مقالات دهمین کنگره پیشگامان پیشرفت.
  10. ذکی، یاشار؛ افضلی، رسول؛ مرادی، اسکندر؛ رنجبری، کمال (1398) عوامل اثرگذار بر رویکرد امنیتی در آمایش نواحی مرزی استان کردستان، فصلنامه جغرافیا، دوره 17، شماره 62، صص.60-41.
  11. شکور، علی؛ زنگی‏آبادی، علی؛ کریمی قطب‏آبادی، فضل‏اله (1393) ضرورت‏ها و دلایل تقسیمات استانی در ایران با رویکرد منطقه‏ای (مطالعه موردی: استان فارس)، فصلنامه برنامه‏ریزی منطقه‏ای، دوره 4، شماره 15، صص.12-1.
  12. غلامی، بهادر؛ احمدی، سیدعباس؛ خالدی، حسین (1394) سازماندهی سیاسی فضا و چالش‏های ناحیه‏ای در ایران (مطالعه موردی: استان‏های ایلام و آذربایجان غربی)، برنامه‏ریزی آمایش فضا، دوره 19، شماره 2، صص.120-89.
  13. قالیباف، محمدباقر (1386) حکومت محلی یا استراتژی توزیع فضایی قدرت سیاسی در ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  14. کامران، حسن؛ احمدی، سیدعباس؛ بقایی‏نیا، حسین؛ انصاری، زهرا (1396) تأثیر ایدئولوژی سیاسی بر ارتقاء سطح فضای جغرافیایی (مطالعه موردی: استان قم)، فصلنامه جغرافیا، دورۀ15، شمارۀ 53، صص.276-265.
  15. کریمی‏پور، یدالله (1381) مقدمه‏ای بر تقسیمات کشوری ایران، جلد اول، تهران: انتشارات انجمن جغرافیایی ایران.
  16. کریمی‏پور، یدالله و محمدی، حمیدرضا (1388) ژئوپلیتیک ناحیه‏گرایی و تقسیمات کشوری ایران، چاپ اول، تهران: نشر انتخاب.
  17. لطفی، حیدر (1395) بررسی توزیع جغرافیایی قومیت‏های ایران و نقش آن بر تحولات آینده، فصلنامه جغرافیا، دورۀ 14، شمارۀ 51، صص. 386-367.
  18. متقی، افشین؛ قربانی‏سپهر، آرش؛ امیری، وحید (1398) عوامل مؤثر بر ارتقاء سطوح تقسیمات کشوری (نمونه موردی: شهرهای استان چهارمحال و بختیاری)، فصلنامه جغرافیا، دوره 17، شماره 63، صص.113-92.
  19. نظری، رضوان؛ زین‏العابدین، عموقین؛ یوسف، خادم‏الحسینی، سید احمد؛ مهکویی، حجت. (1399) تحلیل تقسیمات سیاسی- اداری استان گیلان براساس سازماندهی سیاسی فضای کشور، فصلنامه مطالعات برنامه‏ریزی سکونتگاه‏های انسانی، دورۀ 15، شمارۀ 1، صص.332-317.
  20. Criekemans, D. (2005) How subnational entities try to develop their case of Flanders, International conferece Challenges for foreign Ministers: Managing Diplomatic Networks and Optimising Value, Geneva.
  21. Dikshit, R. (1995) political geography; second Edition. TATA; NAC GRO HILL; publishing New DeLHI.
  22. Fullan, M. (2005) Leadership & Sustainability: System Thinkers in Action, Thousand Oaks, CA: Corwin Press, Inc.
  23. Handely, L. & Grofman, B. (2008) Redistricting in comparative perspective: Oxtord University press, Great Clarendon street oxford ox 2 6dp.
  24. United Nations Development Program. (2008) Capacity Development practice notes.
  25. Vanderpool, W. (2008) A System Approach: A Policy Analysis of State-Guided School Improvement Plans. A Project to the Faculty of Graduate School of Saint Louis University for the Degree of Doctor of Education, Proquest LLc 798 Esenhower.
  26. mpo-es.org.ir
  27. hamshahrionline.ir/news/ 52940