تحلیل جغرافیایی قطبش اجتماعی در کلان شهر اصفهان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه سیدجمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران

2 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

قطبش و دوگانگی اجتماعی پدیده ای پیچیده ای است که شهرهای بزرگ و کلانشهرهای معاصر را تحت تأثیر خود قرار داده است. این پدیده تحت تأثیر نظام سرمایه داری و سیاست های تمرکزگرایانۀ دولت ها نمایان شده است. شهرهای ایران نیز به علت سیاست های شبه سرمایه داری پیرامونی و رانتی از این پدیده تأثیر گرفته اند. به طوری که در کلانشهرهای کشور به خصوص اصفهان، نوعی دوگانگی و افتراق اجتماعی و فضایی شکل گرفته است. بر همین مبنا، هدف پژوهش حاضر، پهنه‌بندی و تحلیل فضایی قطبش اجتماعی در سطح بلوک های آماری کلانشهر اصفهان است. مقالۀ حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی - تحلیلی می‌باشد. داده‌های پژوهش از بلوک های آماری1395مرکز آمار ایران تهیه شده اند. روش آماری مورد استفاده برای تحلیل داده ها، تدوین شاخص ها و استخراج شاخص نهایی قطبش اجتماعی، AHP ، تاپسیس (Topsis) و  Hotspotاست.
 یافته های پژوهش نشان می دهد شاخص های سواد(با ضریب 0/299)، خانوار در واحد مسکونی(0/254)، وضع زناشویی(0/166)، اشتغال زنان (0/147) و محل تولد (0/134) بیشترین تأثیر را بر قطبش اجتماعی در کلانشهر اصفهان دارند. همچنین، 24 محله(12/5 درصد) دارای کیفیت مناسب، 57 محله (29/69 درصد) دارای کیفیت نسبتاً مناسب، تعداد 46 محله (23/96 درصد) در وضعیت متوسط، 40 محله (20/8 درصد) در وضعیت نسبتاً نامناسب و در نهایت 25 محله معادل 13 درصد در وضعیت نامناسبی قرار دارند. در واقع، بیش از 33 درصد محله های این شهر از لحاظ اجتماعی در سطح غیرقابل قبولی قرار دارند. بنابراین، بیشتر محله‌های کلانشهر اصفهان در حالت متوسط و نامطلوب قرار دارند(مجموعاً بیش از 55 درصد) و نوعی افتراق اجتماعی در این شهر از لحاظ فضایی رخساره نموده است. در نتیجه، قطبش اجتماعی در کلانشهر بعد جغرافیایی یا مکانی پیدا کرده است. چنانچه محله‌های دارای ارزش‌های بالاتر از میانگین در مرکز و تا حدودی در شمال شهر و محله های دارای ارزش پایین تر از میانگین در شرق  کلانشهر اصفهان قرار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Geographical analysis of social polarization in Isfahan metropolis

نویسندگان [English]

  • hafez mahdnejad 1
  • Alireza Gholami 2
1 Assistant Professor of Geography and Urban Planning, Seyed Jamaluddin Asadabadi University, Asadabad, Iran
2 PhD in Geography and Rural Planning, Isfahan University, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Polarization and social duality is a complex phenomenon that has affected large cities and contemporary metropolises. This phenomenon has emerged under the capitalist system influence and the centralist policies of governments. Iranian cities have been affected by this phenomenon due to peripheral and quasi-capitalist policies. It have caused the country's metropolises to become a heterogeneous city in terms of social environment due to increasing social and economic distance and unequal distribution of facilities and services. As a result, urban society is deeply polarized. Thus, economic polarization and social polarization have intensified. In the meantime, the metropolis of Isfahan has not been deprived of this economic and social polarization. According to the statistics of the Ministry of Roads and Urban Development (2019), about 23.35% of population,  live in dysfunctional textures with rural backgrounds, informal settlement, middle contexts and historically dysfunctional textures, which is equivalent to 436,453 people.  These textures have prominent characteristics such as inefficient infrastructure, low services, low-strength buildings, high social damage, etc.
 Also, according to the reports of the Parliamentary Research Center, the poverty rate of this city has been announced as 11.95%. In fact, the clustering of social differentiation and thus the formation of social polarization has intensified and class distance and duality in urban space have become geographical and spatial. Continuation of this situation will cause the metropolis of Isfahan to be swallowed up by the marginalized and poor population. If no precautionary measures are taken, the text of the city will soon be digested in the stomachs of the suburbs and its poor. Accordingly, the aim of the present study is zoning and spatial analysis of social polarization at the level of statistical blocks of Isfahan metropolis.
 
Methodology
The present article is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. The statistical population of this research is the statistical blocks of Isfahan metropolis in 2016. The research data has prepared from the statistical blocks (2016) of the Statistics Center of Iran. AHP and Topsis models have been used to data analysis, compilation of indicators and final social polarization index extraction. Also, exploratory methods, ie Hotspot model, have been used  for measurement  of cluster or random social polarization in Isfahan metropolis. Arc / GIS software has been used for indexing and mapping.
 
 
Results and discussion
Findings has show that major indicators have the greatest impact on social polarization in the city of Isfahan, which are literacy, household in housing unit, marital status, women's employment and place of birth. The impact coefficients of these indicators are 0.299, 0.254, 0.166, 0.147 and 0.134, respectively. Also, the situation of neighborhoods in terms of social polarization indicators is as follows: 24 neighborhoods (12.5%) good quality, 57 neighborhoods (29.69%) relatively good quality, 46 neighborhoods (23.96%) average, 40 neighborhoods ( 20.8%) relatively unsuitable and finally 25 neighborhoods equivalent to 13% unsuitable. In fact, more than 33% of the city's neighborhoods are socially unacceptable. Therefore, most of the neighborhoods of Isfahan metropolis are in average and unfavorable condition (more than 55% in total) and a kind of social differentiation has been created in this city in terms of space. As a result, social polarization in the metropolis has found a geographical or spatial dimension.Neighborhoods with higher than average values are located in the center and to some extent in the north of the city and neighborhoods with lower than average values are located in the east of Isfahan metropolis.
 
Conclusion
According to the results of the present study, about 33% of neighborhoods in the metropolis of Isfahan are in poor condition in terms of social indicators and more than 55% of neighborhoods in this city are average and unsuitable. Thus, the city is faced with a kind of social differentiation, social differentiation and duality, which eventually has manifests itself in the form of social polarization. In fact, social polarization has manifested itself spatially.
Thus, the city is faced with a kind of social differentiation, social differentiation and duality, which eventually manifests itself in the form of social polarization. In fact, social polarization has manifested itself spatially.In fact, social polarization has emerged as a geographical manifestation of social inequality and differentiation. It also means unbalanced and unbalanced distribution of a set of social indicators in the metropolis of Isfahan. So that, the results of spatial analysis have confirmed the inequality and social differentiation in the metropolis of Isfahan. In fact, the center and the northern part of Isfahan are in a favorable situation in terms of social indicators, and in contrast, the eastern neighborhoods are located in an unfavorable situation. The results of the present study are consistent with the background. According to the results of research by Lustig et al. (2013), Mukhopadhyay & Urzainqui  (2018) and Tarmizi et al. (2014), the existence of social inequality, spatial and social differentiation, geographical gap and social polarization has confirmed in Latin American cities, including Brazil, Approved in Argentina, Mexico and Asian cities such as India and Malaysia. Also, the results of the researches of Gholamipour and Kalantari (2017), Latifi and Babagoli (2015) and Safarloui et al. (2014) have confirmed the duality and spatial inequality in the cities of Mahshahr, Tehran and Urmia.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial analysis
  • Social Polarization
  • duality
  • social indicators
  • Isfahan metropolis
  1. پورمحمدی، محمدرضا؛ حکمت نیا، حسن و صفرلویی، محمدعلی (۱۳۹۳) بررسی و تحلیل فضایی نابرابری‌های اجتماعی در مناطق شهری ارومیه، دو فصلنامه پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، دوره 5، شماره 9، صص. 70-57.
  2. سقایی، محسن؛ مؤذنی، احمد؛ ثنایی راد، امیر (1398) مسکن اجتماعی و عوامل مؤثر بر تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد (نمونه موردی: اسلامشهر)، جغرافیا (فصلنامه علمی-پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران)، سال 17، شماره 63، صص. 195-179.
  3. شورت، جان رنه. (1399) نظریه شهری ارزیابی انتقادی، ترجمه کرامت الله زیاری، حافظ مهدنژاد و فریاد پرهیز، چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  4. غلامی پور، اسماعیل و کلانتری، عبدالحسین (1396) شکل‌گیری جامعه دوگانه در شهرهای نفتی ایران با تأکید بر شهرستان ماهشهر، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی: دوره 6، شماره 25، صص. 139-107.
  5. فرید، یدالله (1390) جغرافیا و شهرشناسی. چاپ هشتم، تبریز : انتشارات دانشگاه تبریز.
  6. کوزه‌گر، حمیدرضا و استعلاجی، علیرضا (1400). ارزیابی تغییرات مدیریتی و کالبدی- فضایی شهرهایِ پیرامون مادر شهر تهران (موردپژوهش: شهر قدس)، جغرافیا (فصلنامه علمی-پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران)، دوره 19، شماره 1، صص. 218-205.
  7. لطیفی، غلامرضا و باباگلی، مژده (1394) بررسی فضاهای نابرابر شهری در تهران (سال‌های 1375 تا 1390)، فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، دوره 1، شماره 1، صص. 124-99.
  8. مالکی سونکی، ماه پسند و سرائی، محمدحسین (1399) تحلیلی بر اندازه‌گیری خط فقر نسبی در استان چهارمحال بختیاری، جغرافیا (فصلنامه علمی-پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران)، دوره 18، شماره 65، صص. 54-44.
  9. مدنی پور، علی (1387). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرآیندی اجتماعی–مکانی، ترجمه فرهاد مرتضایی، چاپ سوم، تهران: انتشارات شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
  10. موسوی، سیدیعقوب و صمدی، علی (1397) تحلیل نابرابری اجتماعی و اقتصادی در دسترسی و استفاده از فضاهای عمومی شهری (نمونه موردی شهر تهران)، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره 8، شماره 26، صص. 33-1.
  11. مهدنژاد، حافظ و بیات، محمد (1399) تأثیر فقر شهری بر دسترسی به خدمات شهری مطالعه موردی: شهر شهریار، فصلنامه شهر پایدار، دوره 3، شماره 3، صص. 66-51.
  12. مهدنژاد، حافظ و پرهیز، فریاد (1400). تعیین مکانی پهنه‌های فقر شهری (موردپژوهش: منطقه 12 کلان‌شهر تهران)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 53، شماره 2، صص. 321-307.
  13. مهدنژاد حافظ؛ زنگانه، احمد؛ سعیدی رضوانی، نوید (1399) تحلیل همپوشانی پهنه‌بندی مکانی فقر و بافت فرسوده در فضاهای پیراشهر تهران، نشریه توسعه فضاهای پیراشهری، دوره 2، شماره 1، صص. 192-175.
  14. نیک پور، عامر؛ ملکشاهی، غلامرضا؛ رزقی، فاطره (1394) بررسی و تحلیل فضایی نابرابری‌های اجتماعی در مناطق شهری با رویکرد شهر متراکم، موردمطالعه: شهر بابل، فصلنامه مطالعات شهری: دوره 4، شماره 16، صص. 38-27.
  15. یوسفی، علی ورشوئی، سمیه (1389). نابرابری اجتماعی در فضای شهری مشهد: برآوردی از نابرابری‌های درآمدی و تحصیلی در نواحی شهر، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره 4، شماره 4، صص. 28-1.
  16. Alkire, S. & Santos, M. E. (2010) Training Material for Producing National Human Development Reports, Construction & Analysis: MPI, pp.1-34.
  17. Andersen, H. S. (2002) Excluded places: The interaction between segregation, urban decay and deprived neighborhoods, Housing, Theory and Society: Vol.19, No. 3-4, pp. 153–169.
  18. Andersen, H.T. (2004) Spatial-Not Social Polarization Social Change and Segregation in Copenhagen, the Greek Review of Social Research, Vol.113, No. 4, pp. 145-165.
  19. H. & Ng, M. K. & Lee, J. & Sze Mak, W. W. (2018) Socio-spatial polarization and the (re-)distribution of deprived groups in world cities: A case study of Hong Kong, Urban Geography, Vol.1, No. 1, pp. 1-64.
  20. Haizzan, Y. M. & Firdaus, R. B. R. & Samsurijan, M. S. & Latiff, A. R. A. & Singh, P. S. J. & Jaafar, M. H. & Vadevelu, K. (2018) Urban Poverty and Housing: Social Work Issues, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, Vol.8, No. 9, pp. 1111–1118.
  21. Koç, A. & Ata, A. Y. & Çirkin, Z. (2013) Empirical Investigation on Globalization and Social Polarization: Cross Country Analysis, International Journal of Economics and Financial Issues, Vol.3, No.31, pp. 206-213.
  22. Lustig, N. & Lopez-Calva, L. F. & Ortiz-Juarez, E. (2013) Declining inequality in Latin America in the 2000s: The cases of Argentina, Brazil, and Mexico. World Development, Vol.44, No.3, pp. 129-141.
  23. Martínez‐Martín, J. A. (2007) Monitoring intra-urban inequalities with GIS-based indicators; with a case study in Rosario, Argentina, doctoral dissertation, Urban and Regional research centre Utrecht (URU), Faculty of Geosciences, Utrecht University.
  24. Motiram, S. & Sarma, N. (2011) Polarization, Inequality and Growth: The Indian Experience, Indira Gandhi Institute of Development Research: Mumbai, June 2011.
  25. Mukhopadhyay, A. & Urzainqui, D. G. (2018) The dynamics of spatial and local inequalities in India, WIDER Working Paper, Vol. 18, No.2, pp. 1-35.
  26. Musterd, S. & Marcińczak, S. & Van Ham, M. & Tammaru, T. (2017) Socio-Economic Segregation in European Capital Cities: Increasing Separation between Poor and Rich, IZA Discussion Paper, Vol. 9, No. 4, pp. 1-26.
  27. Tarmizi, N. M. & Shahriman, N. & Ma’arof, I. & Samad, A. M. (2014) A Concept of Urban Poverty Area Identification Using Spatial Correlation Studies on High Resolution Satellite Imagery, FIG Congress 2014, and Kuala Lumpur, Malaysia.
  28. Zwiers, M. & Kleinhans, R. & Van Ham, M. (2015) Divided Cities: Increasing Socio-Spatial Polarization within Large Cities in the Netherlands, IZA Discussion Papers, Vol.8, No.4, pp. 1-31.