پارامترهای مورفومتری سیرک‌های یخچالی در ارتفاعات مرکزی استان کرمان

نویسندگان

1 دکترای ژئومورفولوژی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار ژئومورفولوژی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

شناخت و تحلیل مورفومتریک و آلومتریک سیرک‌های یخچالی، برای برنامه‌ریزی محیطی ضروری است. با تحلیل مورفومتری و آلومتری سیرک‌های یخچالی می‌توان به تغییرات محیطی و نوسانات آب و هوایی در طی دوره‌ی کواترنر پسین پی برد. هدف اصلی این پژوهش؛ شناسایی، طبقه بندی و تحلیل پارامترهای مورفومتریک سیرک‌های یخچالی ارتفاعات مرکزی استان کرمان بر اساس تکنیک-های ژئوماتیک و روش‌های جدید است. در ابتدا با استفاده از مدل رقومی ارتفاعی (DEM) و با توجه به منحنی‌های میزان خط الرأس-های اصلی، فرعی و خط القعرهای منطقه بر روی نقشه به دقت ترسیم شدند. همچنین در ارتفاعات بالای سه هزار متر این منطقه، تعداد 884 سیرک یخچالی شناسایی و در روی نقشه شیب کلاس بندی شده به دو فرمت خطی و پلیگونی ترسیم شدند. با برازش مدل‌های توانی بر پروفیل طولی سیرک‌ها به استخراج ضرایب و پارامترهای آماری سیرک‌های منطقه اقدام گردید. عملیات رده بندی سیرک‌های یخچالی بر مبنای روش‌های ویلبورگ و رودبرگ، ایوانس و کوکس انجام گرفت. برای مورفومتری این سیرک‌ها از پارامترهایی چون (L)، (W)، (H)، (L/W)، (L/H)، (W/H) و اندازه سیرک استفاده شده است. بر اساس نتایج تحقیق تعداد 185 سیرک رده N2, N1 وN3 و تعداد 699 سیرک رده N4 و N5 در محدوده مورد مطالعه وجود دارد. میانگین ضریب b برای محور طولی سیرک-های ردهN2, N1 وN3 ارتفاعات بیدخوان، لاله زار، هزار، جوپار و جبال بارز کمتر از 1 است که B<1است و رفتار آلومتری برای سیرک‌های این ارتفاعات منفی است. میانگین ضریب b برای سیرک‌های این رده در ارتفاعات پلوار برابر با 1/0171 است که 1< B است و تا حدودی وضعیت آلومتری برای این سیرک‌ها برقرار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Morphometric Parameters of Glacial Cirques in the Heights of Central Kerman Province

نویسندگان [English]

  • hojattolla beranvand 1
  • Abdullah Seif 2
1 Department of Geography, Faculty of Geography and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Department of Geography, Faculty of Geography and Planning, University of Isfahan, Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Cirques have long been used as a direct indicator of the extent and nature of old glaciers, so they are an indicator of past climates. The heights of Kerman province with high altitude and snow cover as a cold-humidity center in Central Iran, has glacial landforms such as cirques, valleys and glacial sediments. Among these landforms, cirques play a very important role in supplying water to large parts of the region by storing snow and ice. Morphometric and geoalometric analysis of glacial cirques in the region can reveal environmental changes and climate fluctuations during the Late Quaternary period.
 
Methodology
A total of 884 glacial cirques were identified in the area and plotted on a graded map in two linear and polygonal formats. By fitting the power models to the longitudinal profile of the cirque works, the coefficients and statistical parameters of the circuses in the region were extracted. cirque classification operations were based on the methods of Wilburg and Rudberg, Evans and Cox. For the morphometry of these cirques, parameters such as (L), (W), (H), (L / W), (L / H), (W / H) and the size of the cirque are used and its morphometric characteristics.
 
Results and Discussion
 To accurately identify the location of glacial cirques, the study area is divided into 81 sub-glacial basins. Of these, 19 sub-basins are located in Jupar heights, 12 sub-basins in Khyber heights, 16 sub-basins in Jabal Barez heights, 15 sub-basins in Plovar heights and 19 sub-basins in Bidkhan, Hezar and Lalehzar heights. At altitudes above 3,000 meters below the glacial basins, 884 glacial cirques in the area were identified, classified, and drawn on a map in two linear and polygonal formats. There are 133 glaciers in Bidkhan heights, 231 in Lalehzar heights, 262 in Hezar heights, 91 in Jopar heights, 66 in Pluvar heights, 85 in Jabal Barez heights, and 16 glaciers in Khyber heights. In the developed cirques, the studied area has a greater ratio of length to width of these cirques, and according to the longitudinal axis, these circuses are stretched in the direction of the valley and have a longitudinal shape. At the heights of Bidkhan, Hezar, Jupar and Jabal Barez, the coefficient of change of the transverse axis of the evolved cirques is higher than the coefficient of change of their longitudinal axis. Accumulation of ice and snow in cirques of this category and the lack of movement of ice and snow due to its small volume and melting, as well as the activity of running water causes the destruction of cirque walls and increase the coefficient of change in the transverse axis of cirques of this category In the heights of Bidkhan, a thousand mountains have become visible. In Jupar heights, most of the roughnesses are composed of Kerman conglomerate formation, along with the lower limestones. Glacial erosion combined with erosion due to melting and freezing of ice has caused erosion of the side walls of the circuses and as a result has increased the coefficient of variation along the transverse axis of the circuses of Jopar Heights. The average coefficient b for the longitudinal axis of cirques N2, N1 N3, Bidkhan heights, Lalehzar, Hezar, Jupar and Jabal Barez is less than 1. In general, the coefficient b for the longitudinal axis of the cirques of these heights is equal to B <1. As a result, allometric behavior is negative for cirques at these altitudes. Low coefficients b for cirques in this category indicate the low impact of glacial erosion on the evolution of these cirques. The average coefficient b for cirques N1, N2, N3 of Plovar heights is equal to 1.0171. In these cirques it is 1  
 Conclusions
 At the heights of Bidkhan, Hezar, Jupar and Jabal Barez, the coefficient of change of the transverse axis of the evolved cirques is higher than the coefficient of change of their longitudinal axis. Pluvar Heights has the largest cirques in the region with its cirques of 1194.5 meters. After that, the heights of Barez Jabal with cirques of 1176.7 meters are in the next rank in terms of the size of cirques in the region. In the study area, Jupar Heights with circuses of 994.9 meters has the smallest developed cirques in the region. The average coefficient b for the longitudinal axis of the cirques of category N2, N1 N3 of Bidkhan, Lalehzar, Hezar, Jupar and Jabal Barez heights is less than 1. In general, the coefficient b for the longitudinal axis of the cirques of these heights is equal to B <1. As a result, allometric behavior is negative for cirques at these altitudes. The average coefficient b for cirques N1, N2, N3 of Plovar heights is equal to 1.0171. In these cirques it is 1 <B. In these cirques, the allometric situation is somewhat established. The average coefficient a for the transverse axis of cirques N1, N2, N3 of Lalehzar heights is equal to 0.72, in heights of one thousand equal to 0.96, in heights.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Morphometry
  • Glacial cirques
  • Allometry
  • Kerman Province
  • Late Quaternar
  1. المدرسی، سیدعلی؛ رامشت، محمدحسین؛ تورن، کالین؛ گرجی، لیلا و ایزدی، زهرا (1390) رفتار ارگودیک چشم اندازهای ژئومورفیک، فصلنامه علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی اهر، دوره 11، شماره34، صص. 258-232.
  2. بیرانوند، حجت اله و سیف، عبداله (1398) طبقه بندی و مورفومتری سیرک­های یخچالی ارتفاعات پلوار کرمان در دوره پلیستوسن پسین، فصلنامه فضای جغرافیایی اهر، شماره 70، صص. 209-189.
  3. بیرانوند، حجت اله و سیف، عبداله (1399) تحلیل پارامترهای مورفومتری آثار سیرک­های یخچالی ارتفاعات جبال بارز در وورم، جغرافیا و توسعه، شماره 60، صص 238-219.
  4. بیرانوند، حجت اله و سیف، عبداله (1399) شناسایی، طبقه بندی و مورفومتری سیرک­های یخچالی ارتفاعات جوپار کرمان، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمّی، سال هشتم، شماره 4، صص. 80 –
  5. سیف، عبداله (1394) سیرک‌های یخچالی پلئیستوسن در ارتفاعات گرین زاگرس، اولین همایش ملی کاربرد و علوم کواترنری در شناخت فرآیندهای محیطی و دومین همایش ملی انجمن کواترنری ایران، 20 دی ماه، دانشگاه اصفهان، صص. 6-1.
  6. مختاری، داود؛ کرمی، فریبا؛ بیاتی و خطیبی، مریم (1386) اشکال مختلف مخروط افکنه­ای در اطراف تودة کوهستانی میشوداغ (شمال غرب ایران) با تأکید بر نقش فعالیت­های تکتونیکی کواترنر در ایجاد آنها، فصلنامه مدرس علوم انسانی دوره 11، شماره 53، صص. 292-257.
  7. مقیمی، ابراهیم؛ یاراحمدی، علی محمد؛ ثروتی، محمدرضا و کردوانی، پرویز (1391) تأثیر مورفولوژی دامنه­ها در تحول سیرک­های یخچالی اشترانکوه، دانشگاه تربیت مدرس، مدرس علوم انسانی- برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره 16، شماره 3، صص. 119-139.
  8. Araos, J. & Le Roux1, J. & Kaplan, M. & Spagnolo, M. (2018) Factors controlling alpine glaciations in the Sierra Baguales Mountain Range of southern Patagonia (50º S), inferred from the morphometric analysis of glacial cirques, Andean Geology, Vol.45, No. 3, PP. 357-378.
  9. Barr, I., D. & Spagnolo, M. (2015) Glacial cirques as palaeoenvironmental indicators: Their potential and limitations, Earth-Science Reviews, Vol. 151, No. 1, pp. 48-78.
  10. Bull, W. (1975) Allometric change of landforms, Geological Society Of America:2 v,86 no,11p.
  11. Dehn, M. & Dikau, R. (2001) Principles of semantic modeling of landform structures, Comput. Geosci, Vol. 27, No. 8, pp.1005– 1010.
  12. Ebrahimi, B. & Seif, A. (2017) Morphometric Properties of Glacial Cirques in Zagros -Mountain, Iran, Geopersia, Vol. 7, No. 1, PP. 131-151.
  13. Evans, I.S. (1997) Process and form in the erosion of glaciated mountains. In: Stoddart, D.R. (Ed.), Process and Form in Geomorphology, Routledge, London, 145-174 pp.
  14. Evans, I. S. (2006) Allometric development of glacial cirque form: geological, Relief and regional effects on the cirques of Wales. Geomorphology, Vol. 80, No. 3-4, pp. 245-266.
  15. Evans, I.S. (2009) Allometric development of glacial cirques: an application of specific geomorphometry, proceeding of Geomorphology, Zurich, Switzerland, 31 August, 2 September.
  16. Evans, I. S. (2011) Geomorphometry and landform mapping: what is a landform?. Geomor­phology, (03), p.541.
  17. Evans, I.S. & Cox, N.J. (1995) The form of glacial cirques in the English Lake  District, Cumbria, Z,  Geomorph, N. F, Vol. 39, No. 2, pp. 175-202.
  18. Federici, P. R. & Spagnolo, M. (2004) Morphometric Analysis on the Size, Shape and Areal Distribution of Glacial Cirques in the Maritime Alps (Western French‐Italian Alps), Article in Geografiska Annaler, Series A, Physical Geography, 86, No. 3, pp. 235 - 248 .
  19. Graf, W.L. (1976) Cirques as glacier location. Arctic and Alpine Research 8, 79e90.
  20. Hughes, P. D. & Gibbard, P. L. & Woodward, J. C. (2007) Geological controls on Pleist­ocene glaciation and cirque form in Greece, Geomorphology, 88 (3-4).
  21. Jafari, G. H. & Avaghi, M. (2017) Reconstruction of glacial circuses in the cavernier volcanic crater (Case study of Qurveh of Kurdistan), Environmental erosion researches, - Geol, Surv, Iran, Tehran. (2) (15-1) [In Persian].
  22. Khalili, Sh. & Viccaro, M. & Cristofolini, R. & Ahmadipour, H. (2008) Differentiation of high-K calcalkaline magmas at Mount Bidkhan volcano (Central Iranian Volcanic Belt), Geochemica and cosmochemica Acta, Special supplement, A 467.
  23. Khosraftar, R. & Mojtahedi, N. & Assadi Oskouei, F. & Nowruzpour shahr Bijeri, K. (2016) Geomorphologic Evidences of the Upper Pliocentos Mountain Glaciers in the Shah Alborz Mountains; Western Quarantine Quarterly Quarterly Journal of Iran, pp. 155-165 [In Persian].
  24. Lopes, L. & Oliva, M. & Fernandes, M. & Pereira, P. & Palma, P. & Ruiz-Fernandez, J. (2018) Spatial distribution of morphometric parameters of glacial cirques in the Central Pyrenees (Aran and Boí valleys), J. Mt. Vol. 15, NO. 10, pp. 2103-2119.
  25. Mıˆndrescu, M. & Evans, I. S. & Cox, N. J. (2010) Climatic implications of cirque distribution in the Romanian Carpathians: palaeowind directions during glacial periods. J. Quaternary Sci, ISSN, 0267-8179.
  26. Pike, R. J. & Dikau, R. (1995) Advances in geomorphometry. Z. Geomorphol., N.F. Suppl. Bd. 101, 238.
  27. Pike, R. J. & Evans, I. S. & Hengl, T. (2009) Geomorphometry: A Brief Guide, Develop­ments in Soil Science, Elsevier: Volume 33, chapture 1.
  28. Qhanavati, E. & Beheshti, J. A. (2014) New methods and techniques drawn maps geomorp­hology, publisher: Tehran University, 306 p (in persian).
  29. Seif, A. & Ebrahimi, B. (2014) Combined use of GIS and experimental functions for the morphometric study of glacial cirques, Zardkuh Mountain, Iran. Quaternary International, 353, 236e249.
  30. Singh, P.V. & Singh, P. & Haritashya, U.K. (2011) Encyclopedia of snow, ice and glaciers. Springer Publication, the Netherlands: 1300 pp.
  31. Steffanova, P. & Mentlik, P. (2007) Comparison of morphometric characteristics of cirques in the Bohemian Forest. Silva Gabreta, Vol. 13, NO.3, PP. 191-204.
  32. Temovski, M. & Madarász, B. & Kern, Z. & Milevski, II. & Ruszkiczay-Rüdiger, Z. (2018) Glacial Geomorphology and Preliminary Glacier Reconstruction in the Jablanica Mountain, Macedonia, Central Balkan Peninsula, geosciences, Vol. 8, NO. 270, PP.1-21.
  33. Tomas Vivas, (ed). (1996) Monitoring Mediterranean Wetlands: A Methodological Guide. MedWet Publication, Wetlands International, Slimbridge, Uk and Icn, Lisbon,150 pp.
  34. Vilborg, L. (1984) The cirque  forms  of  Central Sweden, Geo- grafiska Annaler, Vol. 66, NO. (1-2), PP. 41-77.
  35. Vilborg, L. (1977) The Cirque Forms of Swedish Lapland. Geografiska Annaler, Series A, Physical Geography, Vol. 59, No. 3/4, pp. 89-150.