مکان‌ بهینه پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران در شهر آبیک، با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان،تهران، ایران.

2 استادیار گروه علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، کرج، ایران.

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، مؤسسۀ آموزشی علامه دهخدا، قزوین، ایران.

چکیده

مخاطرات طبیعی از موضوعاتی است که اغلب نقاط جهان به نوعی با آن دست به گریبان هستند. حوادث و مخاطرات طبیعی همواره اثرات مخربی بر سکونتگاه‌‌های انسانی و تلفات سنگینی بر ساکنان آن‌ ها گذاشته‌ اند. شهر آبیک به دلیل قرار گرفتن در بین رشته کوه‌ های البرز، وجود گسل و بافت‌ های فرسوده در برابر مخاطرات طبیعی از جمله زلزله، آسیب‌ پذیر است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی، پس از شناسایی شاخص‌ های مدیریت بحران در شهر آبیک، معیارهای مؤثر در مکان‌ یابی مراکز امداد رسانی در هنگام وقوع بحران را شناسایی نمود و برای تعیین اهمیت و ارزش هر یک از معیارها و عناصر موثر در تصمیم، پرسشنامه‌ ای طراحی و در بین کارشناسان و متخصصین توزیع گردید. با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و نرم‌افزار Expert Choice وزن هر یک از معیار‌ها و عناصر تصمیم، تعیین شد.
مقایسه میانگین وزن 4 معیار اصلی مدیریت بحران نتایج نشان داد میزان رضایت شهروندان از چهار معیار اصلی کم می‌باشد، سپس با وزن دهی عناصر مکان‌یابی پایگاه‌های مدیریت بحران و ترکیب لایه‌ها، بهترین مکان‌ها برای ایجاد آن مشخص شد. از تبدیل لایه-های اطلاعاتی در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) به رستر و با استفاده از روش Index overlay پنج گزینه به عنوان بهترین مکان پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران در شهر آبیک پیشنهاد شد که بر اساس شاخص‌ های مورد ارزیابی، سه گزینه در قسمت‌های شمال‌ شرقی شهر، جنوب شهر و در شمال غربی شهر، موقعیت مناسب تری داشته و به عنوان گزینه‌های برتر پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Optimal Location of Crisis Management Support Bases in Abyek City, Using Geographic Information System

نویسندگان [English]

  • Ali Sadeghi 1
  • Valiollah Nazari 2
  • Milad Salimian 3
1 Assistant Professor, Department of Humanities and Social Sciences, Farhangian University, Tehran. Iran.
2 Assistant professor, department of humanities and social science, Farhangian University. Karaj. Iran.
3 MA of Geography and Urban Planning, Allameh Dehkhoda Educational Institute, Qazvin, Iran.
چکیده [English]

 
Extended abstract
Introduction
Natural hazards are an issue that most parts of the world deal with in some way. Natural disasters and hazards have always had devastating effects on human settlements and heavy losses on their inhabitants. Despite many scientific advances, humans are still unable to prevent and resist these natural phenomena. Due to being located in the Alborz Mountains, Abyek is vulnerable to natural hazards, including a vulnerable earthquake. Considering the role and function of the city, city economy and also the effect of interaction factors on each other, this study seeks to identify the best places for optimal location of crisis management sites by considering the parameters and effective spatial factors, so that due to the very important role of crisis management support bases in organizing and managing the crisis, the right place for its construction in the city of Abyek, it should be proposed to be considered by the officials in proper urban design and planning.
 
Methodology
The present study is practical in terms of purpose and descriptive-survey in terms of data collection method. After identifying the crisis management indicators in Abyek, a questionnaire was designed and after confirming the validity and reliability of the options, it was distributed among the statistical community including officials and urban planners. Then, using the method of hierarchical analysis process and Expert Choice software, the weight of each decision element was determined. After converting the data layers to raster using GIS, finally using the Index overlay method, the layers were combined with each other and the most suitable points were obtained to create crisis support databases.
Results and Discussion
Criteria and sub-criteria were used to locate crisis management support bases, according to the principles and criteria of the Crisis Prevention and Management Organization of Tehran and also the opinion of relevant experts. These criteria and criteria are: population density- Open and green space - fire -hospital-cultural centers- Educational Centers- gyms -Fault-Gas station -Arterial path grade 1& Arterial path grade 2.
Findings of the research in four indicators: prevention, preparedness, disaster relief and response indicated that in the accident prevention index, the results were not satisfactory and show very little dissatisfaction and satisfaction of citizens with crisis prevention measures in Abyek. In the field of crisis preparedness, the results were not satisfactory and show the low satisfaction of citizens with the readiness of the city of Abyek in the face of crisis. The results of the disaster reduction index against the crisis showed very low to moderate citizens' satisfaction with the reduction of the effects of natural disasters in the city of Abyek against the crisis and the results obtained in the crisis response section also show very low to moderate citizens' satisfaction with the reaction of the crisis management headquarters of Abyek city during the crisis. Finally, the final weight of all location elements of the Abyak city crisis management support bases was determined, and the final weight and value of all elements were obtained as follows: Population density, hospital, Fire Stations, first class arterial road, fault, park, second class arterial road, cultural, educational use, gas and gas station, sports use.
Integration of AHP with Geographic Information System
At this stage, all the information layers are restored. Then, according to the type of layer and the criteria related to each layer, the layers were prepared using the distance tool. In the next step, the weight obtained for each criterion in the network analysis process was multiplied by its own spatial layer using the Index Overlay method. Finally, all layers of information were combined and the location map of crisis management support bases in Abyek was obtained. The map below shows the final output of the work. As it can be seen, according to all the steps mentioned, 5 options were identified as optimal for the crisis management support bases of Abyek city.
Conclusion
Due to being located in the Alborz Mountains, Abyek is vulnerable to natural hazards, including a vulnerable earthquake. The relative position of the city along the faults of the region as well as the worn tissues in the Abyek is the first priority of crisis management in this city. Analysis of information obtained from the opinions of city officials indicated that the city of Abyek is in a bad situation in terms of crisis management indicators. Then, multi-criteria decision-making methods and the use of GIS to determine the optimal location for the establishment of multi-purpose crisis management bases in the Abyek city showed that five options as the most desirable locations for support bases there is crisis management in the Abyek city, and among them, the three options that are almost in a better position in terms of indicators such as accessibility are: Northeast of the city, the southern part of the city and the northwestern part of Abyek.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Optimal Location
  • crisis management
  • hierarchical analysis process
  • Abyek
  1. بدری، سیدعلی؛ رمضان­زاده لسبوئی، مهدی؛ عسگری، علی؛ قدیری معصوم، مجتبی و سلمانی، محمد (1393) نقش مدیریت محلی در ارتقای تاب­آوری مکانی در برابر بلاهای طبیعی؛ مطالعه موردی دو حوضۀ چشمه کیله شهرستان تنکابن و سردآبرود کلاردشت. دوفصلنامه مدیریت بحران، دوره 1،شماره 3. صص. 50-39 .
  2. بهرام پور، مهدی و بمانیان، محمدرضا (1391) تبیین الگوی جانمایی پایگاه های مدیریت بحران با استفاده از GIS ، نمونه موردی شهر تهران منطقه3. دوفصلنامه علمی پژوهشی مدیریت بحران، دوره 1 شماره 1، صص. 59-51.
  3. بیروریان، نادر (1385). مدیریت بحران: اصول ایمنی در حوادث غیرمنتظره. انتشارات جهاد دانشگاهی (دانشگاه فردوسی مشهد).
  4. پورمحمد، بهزاد و مروستی، محمدرضا (1383) بحران زمین لرزه و مدیریت آن. ماهنامه شهرداری­ها، شماره 68، سازمان شهرداری­ها و دهیاری­ها. صص. 18-12.
  5. جمال­آبادی، جواد؛ سلمانی­مقدم، محمد؛ شکاری بادی، علی و نوده، مرضیه (1397) مکان­یابی مراکز اسکان موقت جمعیت پس از زلزله احتمالی در سکونتگاه­های شهری، مطالعه موردی: شهر سبزوار. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دوره19، شماره 55، صص. 171-153.
  6. خواجه­ ارزانی، مهدی (1384) تحلیل مکان‌یابی بهینه میادین میوه و تره بار ( منطقه 8 اصفهان ). پایان­نامه کارشناسی ارشد برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
  7. سازمان پیشگیری و مدیریت بحران (1385) گزارش پایگاه­های پشتیبانی مدیریت بحران. مجله همگامان، شماره 9. صص. 27-35.
  8. داداش­پور، هاشم (1391) تحلیل فضایی و مکان­یابی مراکز اسکان موقت با استفاده از تلفیق فرآیند تحلیل شبکه­ای (AHP) و سامانه اطلاعات جغرافیایی. مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، دوره1، شماره 1، صص. 131-111.
  9. رضایی، محمدرضا؛ قائدرحمتی، صفر و حسینی، سیدمصطفی (1393) مکان‎یابی مراکز امدادرسانی در شهر یزد با استفاده از فرایند تحلیل شبکه‎ای و GIS FUZZY. فصلنامه پژوهش­های جغرافیای انسانی. دوره 46، شماره 1، صص. 101-85.
  10. زبردست، اسفندیار (1380) کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای. نشریه علمی پژوهشی هنرهای زیبا، دوره3، شماره 10، صص. 21-13.
  11. حسینی­سیاه­گلی، مهناز؛ سلیمانی­راد، اسماعیل و حیدری­فر، محمدرئوف (1399) تحلیل مکانی کاربری­های شهر کرمانشاه با دیدگاه پدافند غیرعامل در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی. فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دورۀ 29، شماره 114، صص. 194-185.
  12. صفری اله­خیلی، قاسم و ملک، محمدرضا (1399) مکان­یابی برای اسکان موقت پس از زمین­لرزه تحت شرایط عدم قطعیت با استفاده از منطق فازی کلاسیک و منطق شهودی. مطالعه منطقه دو شهرداری تهران. فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دورۀ 29، شماره 115، صص. 125-115.
  13. طرح جامع شهرآبیک (1383) مهندسین مشاور پژوهش و عمران.
  14. طوطیان، صدیقه و میراکبری، فرشید (1399) بررسی راهکارهای مدیریت بحران با تأکید بر پیشگیری از حریق و حوادث (مطالعه موردی: آتش­نشانی منطقه یک و دو شهر تهران. فصلنامه جغرافیا (فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین­المللی انجمن جغرافیایی ایران)، دوره 18، شماره 1، صص. 148-133.
  15. عزیزی، منصور (1393) کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در مکان‌یابی توزیع فضایی و تحلیل شبکه مراکز بهداشتی درمانی( نمونه موردی شهر مهاباد). پایان­نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه تبریز.
  16. مرکز اطلاعات جغرافیایی شهر تهران (1376) کاربرد سیستم­های اطلاعات جغرافیایی در جهان. تدوین و ترجمه مرکز اطلاعات جغرافیایی شهر تهران (TGIS)، تهران.
  17. محمدنژاد، محمد؛ مختاری، لیلا و بهنیافر، ابوالفضل (1398) نقش توپوگرافی در بزرگسازی شدت زلزله در شهر کلات نادری. فصلنامه جغرافیا (فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین­المللی انجمن جغرافیایی ایران)، دوره 17، شماره 4، صص. 160-143.
  18. Abyek city master plan. (2004) Research and Civil Consulting Engineers. [Persian].
  19. Azizi, M. (2014) Application of GIS in locating spatial distribution and network analysis of health centers (case study: Mahabad). Master Thesis in Geography and Urban Planning, University of Tabriz. [Persian].
  20. Badri, S., Ramezanzadeh Lesboui, M., Askari, A., Ghadiri Masoom, M. & Salmani, M. (2014) The role of local management in promoting spatial resilience to natural disasters; Case study of Cheshmeh Kileh in Tonekabon and Sardabroud in Kelardasht. Crisis Management Bi-Quarterly, No.3, pp. 50-39. [Persian].
  21. Bahrampour, M. & Bemanian, M.R. (2012) Explaining the location pattern of crisis management databases using GIS, a case study of Tehran, Region 3. Journal of Crisis Management, Vol.1, No. 1, pp. 59-51. [Persian].
  22. Birourian, N. (2006) Crisis Management: Principles of Safety in Unexpected Accidents. Jihad Daneshgahi Publications (Ferdowsi University). [Persian].
  23. Crisis Prevention and Management Organization (2006) Report on crisis management support databases. Hamgaman, No. 9. pp. 27-35. [Persian].
  24. Dadashpour, Hashem (2012) Spatial analysis and location of temporary accommodation centers using a combination of network analysis process (AHP) and GIS. Journal of Geography and Environmental Hazards, first issue. Pp. 131-111. [Persian].
  25. El-Anwar, Omar & El-Rayes, Khaled (2009) Optimizing Large-Scale Temporary Housing Arrangements after Natural Disasters. Downloaded 16 Jul 2010 to 130.126.241.241. Redistribution subject to ASCE license or copyright. Visithttp://www.ascelibrary.org.
  26. Estealaji, F., Abbasi Semnani, A. & Alipouri, E. (2019) Evaluating the resilience of Khuzestan region against floods with a crisis management approach. Journal of Geography. Vol.17, No. 4, pp. 231-246. [Persian].
  27. Geographical Information Center of Tehran. (1997) Application of GIS in the world. Compiled and translated by Tehran Geographical Information Center (TGIS), Tehran. [Persian].
  28. Hosseini Siahgoli, Mahnaz; Soleimani Rad, Ismail & Heydarifar; Muhammad Raouf (2020) Spatial analysis of land uses in Kermanshah from the perspective of passive defense in the GIS environment. Geographical Information (Sepehr). Vol. 29, No.114, pp.185-194. [Persian].
  29. Jamalabadi, J., Salmani Muqaddam, M., Shekari Bady, A. & Nodeh, M. (2018) Location of Temporary Housing Centers after a Possible Earthquake in Urban Settlements, Case Study: Sabzevar. Journal of Applied Research in Geographical Sciences, Vol. 19, No. 55, pp.. 171-153. [Persian].
  30. Khajeh Arzani, Mahdi (2005). Optimal location analysis of fruit and vegetable fields (District 8 of Isfahan). Master Thesis in Urban and Regional Planning, Tarbiat Modares University, Tehran. [Persian].
  31. Mohammadnejad, M., Mokhtari, L. & Behniafar, A. (2019) The role of topography in magnifying earthquake intensity in Kalat Naderi. Journal of Geography. Vol.17, No. 4, pp. 143-160. [Persian].
  32. Ngai, E, W.T.E. (2005) Chan, evolution of knowledge management tools using AHP, export systems with application.uk.
  33. Pourmohammad, B. & Marvasti, M.R. (2005) Earthquake crisis and its management. Monthly of Municipalities, Organization of Municipalities and Villages.Vol. 9, No.36, pp. 12-18. [Persian].
  34. Rezaei, M.R., Qaedrahmati, S. & Hosseini, S.M. (2014) Location of relief centers in Yazd city using network analysis process and GIS FUZZY. Journal of Human Geography Research. Vol. 46, No.1, pp 85-101. [Persian].
  35. Safari Allah Kheili, Q. & Malek, M.R. (2020) Locating for temporary settlement after an earthquake under uncertainty conditions using classical fuzzy logic and intuitive logic. Study: District Two of Tehran Municipality. Geographical Information (Sepehr). Vol. 29, No. 115, pp.115-125. [Persian].
  36. Tootian, S. & Mirakbari, F. (2020) Investigation of Crisis Management Strategies with Emphasis on Fire and Accident Prevention (Case Study: Firefighting in Region One and Two of Tehran. Journal of Geography. Vol. 18, No. 1, 133-148. [Persian].
  37. Treurniet, W. & Wolbers, J. (2021) Codifying a crisis: Progressing from information sharing to distributed decision-making. Journal of Technological Mediation for Disaster Risk Management, Vol. 26, No.4. pp. 23-35.
  38. United Nations, Department of Economid and Social Affairs, Populatin Division (2018). The worlds Cities in 2018- Data Booklet (ST/ESA/Ser.A/417).
  39. Unaln, M. & Uslu, C. (2016) Gis-Based Accessiblity analysis of urban emergency shelters: the case of Adana city. International Archives of the photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences. V XLII-2 3rd International Geo Advances Worlshop. October. Istanbul. Turkey.
  40. Xuefen, L. & Samsung, L. (2015) A spatial analysis approach to evacuation management; shelter assignment and routing. Research@Locate15, Brisbane, Australia. 10 March, Published at http://ceur-org.
  41. Zebardast, E. (2001) Application of hierarchical analysis process in urban and regional planning. Scientific Journal of Fine Arts, Vol. 3, No. 10. pp. 13-21. [Persian].
  42.