تحولات کالبدی- فضایی محله های در حال گذار (مورد مطالعه: منطقۀ شش شهر تهران)

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

3 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

چکیده

محله‌ها هسته‌های حیاتی شهر هستند، بنابراین پویایی هر شهری به ماهیت محله‌ها، ظرفیت‎های مادی و معنوی و تحول‎پذیری آن‌ها بستگی دارد. به‌طورمعمول دگرگونی‌های محله‌ها تحت تأثیر دو دسته عوامل داخلی و خارجی قرار دارد. یکی از مسائلی که امروزه محله‌ها در اکثر شهرهای جهان با آن مواجه‌اند، تغییر کارکردها و کاربری‌های زمین تحت تأثیر عوامل خارجی یا شوک‌هایی است که خارج از محله‌ها به آن‌ها وارد می‌شود و دگرگونی‌های جدیدی را در آن‌ها به وجود می‌آورد. هدف اصلی پژوهش حاضر تبیین تحولات کالبدی-فضایی محله‌های در حال گذار منطقۀ شش کلان‌شهر تهران است. روش تحقیق در دسته حوزه پژوهش‌های گذشته نگری یا پس‌ کاوی قرار می‌گیرد. از این رو در تحقیق حاضر مهم من برای تحلیل ساختارها و سازوکارهای کلان مؤثر در تحولات کالبدی-فضایی منطقۀ شش از روش‌های کیفی استفاده شده و در مواردی که مربوط به واقعیت‌های فضایی و عینی در منطقۀ شش بوده از روش‌ها و مدل‌های کمی و تکنیک تاپسیس استفاده شده است. روش جمع آوری داده‌ها کتابخانه ای- اسنادی است. نتایج حاصل از تحلیل داده ها نشان می دهد که، جمعیت بسیاری از مناطق مرکزی شهر تهران، و به ویژه منطقۀ شش طی چهار دهۀ اخیر با افت جمعیتی همراه بوده است همچنین بررسی وضعیت کاربری اراضی حاکی از کاهش مساحت و سهم کاربری‌های مسکونی و در مقابل افزایش سهم کاربری‌های تجاری-اداری بوده است. نتایج حاصل از تکنیک تاپسیس نشان می دهد که میزان تأثیرگذاری ویژگی اقتصادی بر تغییرات کاربری اراضی از مسکونی به تجاری با کسب امتیاز0/967 توانسته جایگاه اول را به خود اختصاص دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Physical-Spatial Changes of Transitional Neighborhoods (The Case of District 6 of Tehran)

نویسندگان [English]

  • Zahra Jalili 1
  • Mohammad Soleimani 2
  • Simiin Tavallaii 3
1 PhD Student in Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran.
3 Professor of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

 
Extended Abstract
Introduction
Neighborhoods are the vital nuclei of the city, so the dynamism of any city depends on the nature of the neighborhoods, their material and spiritual capacities, and their variability. Typically, neighborhood transformations are influenced by two categories of internal and external factors. One of the problems that neighborhoods face in most cities of the world today is the change of functions and land uses under the influence of external factors or shocks that enter them outside the neighborhoods and bring about new changes in them. The main purpose of this study is to explain the physical-spatial changes of neighborhoods in transition in the sixth metropolitan area of Tehran.
 
Methodology
The present study is of applied type and in terms of method, has been one of the cognitive-analytical researches. The data collection method is a combination of quantitative and qualitative data and information. The most important components of quantitative data are the results of general population and housing censuses and other thematic data of the Statistics Center of Iran, as well as surveys and data collected by other relevant institutions, including the Ministry of Roads and Urban Development, Tehran Municipality and District 6, Tehran Center for Studies and Planning, Tehran Governorate. will be. In addition, the researcher's query data collection tool has been another source of empirical data from competent experts and thinkers. To analyze the data, research on the techniques of description and statistical analysis of population standard deviation, spatial mean changes, general statistics, covariance analysis, etc. to analyze the spatial distribution of the population and "Copras method and analysis of variance" to analyze the factors affecting Land use change in the area and Technis TOPSIS have been used to rank the extracted criteria.
 
Results and Discussion
In the present study, the physical-spatial changes of the neighborhoods in transition in the sixth metropolitan area of ​​Tehran have been explained. Due to the importance of the location of neighborhoods in Tehran, land use changes under the influence of external factors will create new changes in them. These changes in the neighborhoods of District 6 of Tehran metropolis have been more than residential to office-commercial use. This has had a negative effect on population growth / decline, declining density, declining household size and declining sex ratio. In addition, it has now led to economic activity in the northern regions of the region. The present study is related to the physical-spatial evolution of neighborhoods in foreign studies close to the research of Edo Robert Igbenta (2009). The results of this study show that the sudden change in the use of residential land to commercial use in the city of Enogo, maximizes the desired land yield. In addition to the aforementioned researcher, the present dissertation can be close to the research of Stewart Rosenthal and Stephen Ross (2014). They have studied the economic situation of neighborhoods and cities, the economic situation at the neighborhood and city level in general, and believe that, although many spatial situations show strong economic stability, but the change in the economic situation in Neighborhood level does not necessarily mean sustainability in the urban economy, and ignoring the various necessary functions in the dynamics of urban neighborhoods and focusing solely on their economic status leads to the gradual collapse of housing, transportation infrastructure, and unplanned strengthening of population overflows.
 
Conclusion
In the framework of ecological theory and political economy, statistical models of directional or elliptical distribution of standard deviation and population mean changes, population covariance analysis, Coopers technique, study of urban land use changes in region six and TOPSIS technique have been used. The results show: 1- The population of many central areas of Tehran, especially the sixth district, has been associated with population decline during the last four decades, and this has an effect on reducing / negative population growth rate, reducing density, reducing household size and reducing sex ratio. 2- The study of the situation of the main uses of the city, District Six, has shown a decrease in the area and share of residential uses, as well as an increase in the share of commercial-office uses. 3- Analysis of the distribution and density of the population during 1996, 2006 and 2016 shows that this distribution in 1996 was relatively balanced and without strong spatial clusters, but in the last two decades the trend of population clustering has been formed during 2006 and 2016. 4- The results of TOPSIS technique findings with emphasis on physical, economic, social, demographic, environmental, managerial criteria, laws and policy-making, and communications and accesses show that one of the evaluated criteria is the extent to which economic characteristics affect land use changes from residential to commercial. With a score of (0.967), it has taken the first place.
(0.967), it has taken the first place.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Physical Developments
  • Transient Neighborhoods
  • Population Changes
  • Land use
  • Sixth District
  • Tehran
  1. اسماعیل­زاده، مریم و فرهودی، رحمت‌الله (1390) شناسایی و تحلیل تغییرات کاربری زمین شهری با تأکید بر کاربری مسکونی و اداری، مطالعه موردی: منطقۀ شش تهران (دورۀ آماری 1375-1389)، فصلنامۀ جغرافیایی سرزمین، دوره 8، شمارۀ 31، صص. 105-97.
  2. پارکر، سیمون (1397) نظریۀ شهری و تجربۀ شهری، مواجهه با شهر، ترجمۀ حمیدرضا تلخابی و فرخ مهرآیین، چاپ اول، انتشارت تیسا، تهران.
  3. تفکر، محمد (1394) تحلیل اثرات کاربری های فرا منطقه‌ای در تحولات فضایی ناحیۀ دو منطقه 6 شهر تهران، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور تهران.
  4. تلخابی، حمیدرضا (1397) تبیین فضایی مسائل زیست‌محیطی در فرایند شکل­گیری منطقۀ کلان­شهری تهران، رسالۀ دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران.
  5. حاتمی نژاد، حسین و ناصح، عبدی (1386) اقتصاد سیاسی و فضای شهری، فصلنامه اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره 238-237، صص. 205-196.
  6. حافظ نیا، محمدرضا و رحمانی فضلی، عبدالرضا (1376) بررسی تحولات اکولوژیکی و زندگی در بخش مرکزی شهر تهران، تحقیقات جغرافیایی، دوره2، شماره 8.
  7. رهنمایی، محمدتقی؛ فرهودی، رحمت‌الله؛ قالیباف، محمدباقر و هادی پور، حلیمه خاتون (1386) سیر تحول ساختاری و عملکردی محله در شهرهای ایران، مجلۀ جغرافیا، فصلنامۀ انجمن بین­المللی انجمن جغرافیای ایران، دوره5 پنجم، شمارۀ 12 و 13، بهار و تابستان، صص.40-20.
  8. رجبی، آزیتا و مرادی مکوم، سیاوش (1397) عوامل مؤثر بر تحول ساختار فضایی و کالبدی شهر اسدآباد)، فصلنامه مطالعات عمران شهری، دوره2، شماره 5.
  9. زگر، مارتین؛ (1370) تجزیه‌وتحلیل ساختار شهر تهران به‌عنوان مبنایی برای امور طرح‌ریزی، مجموعه مقالات کنفرانس بین‌المللی طرح‌ریزی کالبدی (ملی و منطقه­ای، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، اصفهان، صص 295-314.
  10. زنگانه، ابوالفضل (1396) تبیین فضایی تغییرات محله­ای در کلان­شهر تهران، رسالۀ دوره دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، به راهنمایی دکتر محمد سلیمانی، دانشگاه خوارزمی تهران.
  11. زنگانه، احمد (1395) تبیین مفهوم پژمردگی شهری به‏عنوان چالشی فراروی شهرها، مخاطرات محیطی، قطب علمی تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، چاپ اول ، تهران : دانشگاه خوارزمی.
  12. زنگانه، احمد (1392) تبیین پژمردگی شهری در منطقه 12 شهر تهران، رساله دکتری، دانشگاه تهران.
  13. ساسان پور، فرزانه؛ افشار، حاتمی و شایان، بابایی ( 1396) تحلیل رقابت‌پذیری کیفیت زندگی کلان‌شهر تهران در سطح جهانی، فصلنامه انجمن علمی جغرافیای ایران دوره 16، شماره 55 .
  14. سیف‌الدینی، فرانک (1391) برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای فرآیندی و موضوعی تئوری‌های کلاسیک، انتشارات آبیژ، تهران.
  15. شکویی، حسین (1384) دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری تهران، انتشارات سمت.
  16. صادقی، محمدعلی و عزیز پور، فرهاد (1400) تحول کاربری اراضی در نواحی روستایی پیرامون شهر کاشان، فصلنامه انجمن علمی جغرافیای ایران، دوره19،  شماره 69، صص. 82-71.
  17. معاونت برنامه‌ریزی، توسعۀ شهری و امور شورا (1396) سیر تحول توسعۀ شهری منطقۀ 6 شهر تهران در گذرزمان:62، شهرداری تهران.
  18. محمودیان، میترا؛ زیاری، یوسفعلی و سرور، رحیم (1398) ارزیابی تغییرات کالبدی – فضایی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و به‌کارگیری روش ترکیبی زنجیره‌های مارکوف و سلول‌های خودکار (مطالعه موردی : شهر کرمانشاه )، فصلنامه انجمن علمی جغرافیای ایران، دوره17، شماره 62، صص. 45-23.
  19. یوسفی فشکی، محسن؛ علیزاده، سارا و امینی، سما (1394) چیستی محله‏های شهری و تحولات ساختاری ـ عملکردی محله‏ها در ایران با تأکید بر دوره 1300 ـ 1357، اولین کنفرانس بین‏المللی علوم جغرافیایی، شیراز، موسسه عالی علوم و فن‏آوری خوارزمی.
  20. Kreimer, A., M. & A. Carlin. (2003) Building Safer Cities:The Future of Disaster Risk  Disaster Risk Management Series, Vo.1,  No. 3, pp. 12-36.
  21. Bill, P. (2001) Theories of Neighborhood Change, Implications for Community Development Policy and Practice. UCLA Advanced Policy Institute, November 26.
  22. Deputy of Planning, Urban Development and Council Affairs (2017) The evolution of urban development in District 6 of Tehran over time: 62, Tehran Municipality. [Persian].
  23. Fogelson, R. (2001) Downtown: Its Rise and Fall, Yale University Press, New Haven.
  24. Ismailzadeh, M. & Farhoudi, R. (2011) Identification and analysis of urban land use changes with emphasis on residential and office use, Case study: Tehran Six District (statistical period 1375-1389), Geographical Quarterly of the Land: 8th year, 8, No. 31, pp. 97 - 105. [Persian].
  25. Parker, D. (2018) Urban Theory and Urban Experience, Facing the City, translated by Hamid Reza Talkhabi and Farrokh Mehraein: 1st Edition, Tisa Publishing, Tehran. [Persian].
  26. Hataminejad, H. & Naseh, A. (2007) Political Economy and Urban Space, Quarterly Journal of Political-Economic Information, 237-238, pp.196-205. [Persian].
  27. Hafiznia, M.R. & Rahmanifazli A. (1997) Study of ecological developments and life in the central part of Tehran, Geographical Research Spring.Vol. 2, 8. [Persian].
  28. Mahmoudian, M, Ziari, Y.A. & Server, R. (2019) Evaluation of physical-spatial changes using satellite images and applying the combined method of Markov chains and automated cells (Case study: Kermanshah), Quarterly Journal of the Iranian Geographical Scientific Association, Vol. 14,  No. 62. pp. 23-45. [Persian].
  29. Hulchanski, A. (2010) Cities Centre and Faculty of Social Work, University of Toronto, with Larry S.
  30. Knaap, G. (2002) Talking Smart in the United States, International Meeting on Multiple Intensive Land Use, Sponsored by Habiform. Gouda.
  31. Lambin, E.F. Geist, H. J & Lepers, E. (2003) Dynamics of Land Use and Land Cover Change in Tropical Regions,  Annual review of environment and resources , Vol. 23, No. 3, pp. 205-241.
  32. Marcińczak, S., Rufat, S., Gentile, M. & L. (2014) Hesitant Transition :Tracing Socioeconomic of Urban Geographies Segregation in Ceauşescu-Post Bucharest, International Journal Urban and Regional Research, Vol. 38, No. 4, pp. 1399-1417.
  33. Pacione, (2004). Urban Geography: a global perspective, Routledge, New York.
  34. Pitkin, B. (2001) Theories of Neighborhood Change: Implications for Community, Development Policy and Practice: University of Californa, Los Angeles (UCLA), Advanced Policy Institute.
  35. Rahnamaei, T., Farhoudi, R., Qalibaf, M.B., Hadipoor, B. & Halimeh, K. (2007) The Structural and Functional Evolution of Neighborhoods in Iranian Cities, Journal of Geography, Quarterly Journal of the International Association of the Geographical Society of Iran, Fifth Year, No. 12 and 13, Spring and Summer, pp. 20-40. [Persian].
  36. Rajabi, A. & Moradi Makum, S. (2019) Factors affecting the evolution of spatial and physical structure of Asadabad city, Quarterly Journal of Urban Life Studies, Vol. 2, No. 5, pp. 233-45. [Persian].
  37. Sasanpour, , Afshar, H. & Shayan, B (2017) Analysis of the competitiveness of quality of life in Tehran metropolis at the global level, Quarterly Journal of the Iranian Geographical Scientific Association, Vol. 6, No. 55. [Persian].
  38. Saifodini, F. (2012) Urban planning and process and thematic areas of classical theories, Abijah Publications, Tehran. [ Persian].
  39. Shokouei, H. (2005) New Perspectives on Urban Geography of Tehran, Samat Publications. [Persian].
  40. Sadeghi, Mohammad Ali& Azizpour, Farhad (2021) Land use development in rural areas around the city of Kashan, Quarterly Journal of the Iranian Scientific Geographical Association, Vol. 19, 69. pp. 71- 83. [Persian].
  41. Tafakor, M. (2015) Analysis of the effects of transregional land uses on spatial developments in the second district of Tehran, M.Sc. Thesis, Faculty of Social Sciences, Payame Noor University of Tehran. [Persian].
  42. Talkhabi, H. (2018) Spatial explanation of environmental issues in the process of formation of Tehran metropolitan area, PhD thesis in geography and urban planning, Kharazmi University, Tehran. [Persian].
  43. Temkin, K. & William, R. (1996) Neighborhood change and urban policy. Journal of Planning Education and Research, Vol. 6, No. 23, pp. 159-170.
  44. Weclawowicz, G. (1998) Social polarisation in postsocialist cities: Budapest Prague and Warsaw. Social Change and Urban Restructuring in Central Europe, 55-66.
  45. Yousefi Fashki, M., Alizadeh. S. & Amini, S. (2015) What are urban neighborhoods and structural-functional developments of neighborhoods in Iran with emphasis on the period 1357-1300, the first International Conference on Geographical Sciences, Shiraz, Kharazmi Higher Institute of Science and Technology. [Persian].
  46. Zegar, M. (1991) Analysis of the structure of the city of Tehran as a basis for planning, Proceedings of the International Conference on Physical Planning (National and Regional, Center for Studies and Research in Urban Planning and Architecture, Isfahan: pp. 295-314. [Persian].
  47. Zanganeh, A. (2017) Spatial explanation of neighborhood changes in the metropolis of Tehran, PhD thesis in geography and urban planning, under the guidance of Dr. Mohammad Soleimani, Kharazmi University of Tehran. [Persian].
  48. Zanganeh, A. (2016) Explaining the concept of urban wilting as a challenge facing cities, environmental hazards: the scientific center of spatial analysis of environmental hazards, Tehran, Kharazmi University, first edition, pages. [Persian].
  49. Zanganeh, A. (2013) Explaining Urban Withering in District 12 of Tehran, PhD Thesis, University of Tehran. [Persian].