اثرات گسترش فیزیکی بر تاب‌آوری زیست‌محیطی شهر بابل

نوع مقاله : مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

یکی از موضوعات مهم قرن 21 توجه به گسترش فیزیکی شهر است که اگر بدون برنامه باشد همواره مشکلات متنوعی ازجمله مشکل زیست ­محیطی را به همراه دارد که نتیجه آن ایجاد مسائلی جبران‌ناپذیر برای منابع طبیعی خواهد بود. در این تحقیق محدودۀ بررسی، شهر بابل است که در تماس مستقیم با طبیعت و زمین­ های کشاورزی قرار دارد. روش تحقیق کمی است و در راستای رسیدن به اهداف، با روش توصیفی و تحلیلی صورت می­ پذیرد. نتایج به‌دست‌آمده از آمار جمعیتی نشان می­ دهد جمعیت شهری بابل و امیرکلا از سال 1335 تا 1395، 7/75 برابر شده و به 280695 نفر در سال 1395 رسیده است. نتایج رشد مساحت شهر نشان می ­دهد مساحت ساخته‌شده شهری از 226.44 هکتار سال 1336 به 2861.82 هکتار سال 1397 رسیده، یعنی 12/63 برابر شده که نشان می ­دهد رشد شهر از رشد جمعیت پیشی گرفته است. نتایج حاصل از مدل هلدرن در مورد شهر بابل نشان می ­دهد که در فاصله سال ­های 1336 تا 1365 حدود 66 درصد رشد فیزیکی شهر مربوط به رشد جمعیت و 34 درصد رشد شهر مربوط به پراکنش افقی شهر بوده است. ولی اطلاعات به‌دست‌آمده مربوط به سال ­های 1365 تا 1397 نشان از رشد فیزیکی منفی شهر بعد از سال 1365 است که نشان‌دهندۀ افزایش تاب­آوری زیست‌محیطی شهر در دهه های اخیر است. نتایج بررسی الگوی سیمای سرزمین نشان‌دهندۀ گسترش هسته اصلی شهر و ادغام لکه­ ها با لکه­ های اطراف و هسته اصلی شهر و در برگرفته شدن آن­هاست. بررسی لکه­ های حاشیه­ ای و تراکم آن­ ها نشان می­ دهد در طی این سال­ ها رشد یافته ­اند و به هسته اصلی شهر پیوستند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Effects of Physical Expansion on the Environmental Resilience Case Study: City Babol

نویسندگان [English]

  • Hajar Yadollah Nia 1
  • sayed abbas Rajaei 2
  • Ahmad, Ahmadpour 3
  • Mohammad Amin Khorasani 4
1 M.A Student of Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Professor of Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor of Geography and Rural Planning, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
The idea of ​​resilience is an accepted positive trait that contributes widely to sustainability. Definitions of urban resilience focus mainly on sustainability. Urban resilience and sustainability have emerged in recent years as an important paradigm for understanding the threats to humanity and the environment. From the perspective of environmental management, socio-environmental system approaches use interdisciplinary research to evaluate and enhance the sustainability of social and environmental systems. Criteria for assessing urban resilience in regions are divided into several main issues that cover the environmental, economic, social and institutional dimensions of sustainability.
Methodology
This research is of applied type and can help in making decisions and improving urban growth management in the form of urban resilience approach. In this research, quantitative research method has been used. In order to achieve its goals, it is done by descriptive and analytical methods and the growth pattern of the city of Babol in recent decades was analyzed and analyzed with environmental resilience indicators. The method of data collection is both library and field. Library studies include the use of document sources, as well as books, dissertations, journals and articles, statistics, and research in this field. For this research, the method of interpreting satellite images and aerial photographs has been used. A combination of aerial and satellite images has been used to study and understand the growth of the city. The Holdern method is one of the basic methods for determining the urban sprawl. In this way, it is possible to determine how much of the urban growth has been due to population growth and how much has been due to unstable urban growth.
 Results and discussion
The phenomenon of urban creep causes access to fertile agricultural lands around and around the city. With the destruction and analysis of the natural environment, the rural identity of these areas is destroyed. In the studies performed in the urban constructions of Babolrud area, the area of ​​the river area has been used based on the specified area of ​​the area prepared by the municipality. A number of urban blocks are completely or partially located in the river. According to the 2016 census, there are 10,478 people living in these blocks, who are at risk of flooding and flooding of houses during heavy rains. The map obtained from the satellite images of 1986 shows that the city of Babol and the city of Amirkola were physically connected to each other. The phenomenon of urban creep causes access to fertile agricultural lands around and around the city. With the destruction and analysis of the natural environment, the rural identity of these areas is destroyed. In the studies carried out in the urban constructions of Babolrud area, the area of ​​the river area has been used based on the specified area of ​​the map prepared by the municipality and a number of urban blocks are completely or partially in the area of ​​the river. According to the 2016 census, there are 10,478 people living in these blocks, who are at risk of flooding and flooding of houses during heavy rains. The map obtained from the satellite images of 1986 shows that the city of Babol and the city of Amirkola were physically connected to each other. The study of the city land use map shows that the residential lands with an area of ​​941.25 hectares constitutes the most land use within the city of Babel. Urban green space covers 898.65 hectares of the city limits, which include public green spaces, agricultural land and inner city gardens. The results of the Holdern model for the city of Babel in Table 3 show that between 1958 and 1987 about 66% of the physical growth of the city was related to population growth and 34% of the city growth was related to the horizontal distribution of the city. The obtained results related to the years 1365 to 1375 show that in this period, the growth of the city of Babel was 1.11 percent related to population growth and -0.11 percent was related to the physical growth of the city. The results of the study of the landscape pattern show the expansion of the main core of the city and the integration of the spots with the surrounding spots and the main core of the city and their inclusion. Examination of the marginal spots and their density shows that they have grown over the years and joined the core of the city.
Conclusion
According to the results obtained from the urban area of ​​Babol, the increase of urban lands from 1958 to 2018 shows 12.63 times the increase of these lands. The city of Babol is one of the major cities in the northern region of the country, which is topographically located in a flat plain and in direct contact with fertile agricultural lands and water areas. There are also weaknesses in terms of paying attention to the river area and observing it, so that about 10,000 people live in building blocks, all or part of which are located in the area, which indicates a decrease in light. The city is prosperous in terms of environmental issues. Due to the widespread problems in cities, the effect of the horizontal distribution of the city of agricultural lands around the city and the conversion of these lands into urban levels has been determined that about 2635 hectares from 1958 to 2018 of arable land has been converted into a city and this The trend continues This part of our results is the study of Karimi Firoozjaee et al. (2018) are straightforward. The results obtained from the Holdern equation show that during the 3 decades 1958 to 1988 the unstable growth of the city was more due to the horizontal distribution of Babol, but in the 3 decades 1986 to 2018 most of the physical growth of the city was due to population growth and urban distribution trend This part of the results is in line with the results of the study of Alavi et al. (2017), which indicates a decrease in gross density and the annexation of peripheral areas to the city of Babol. From 1958 to 2016, 16 villages were merged and annexed to the city of Babol, and these villages are now part of the neighborhoods of this city. In fact, it can be said that the continuous texture built around the city consists of residential centers, streets, green space, etc. Agricultural lands have occurred with the merger and annexation of the surrounding villages, and the scattering of the city has occurred in a connected manner along the axes and separately with the change of agricultural land use in the surrounding rural areas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • resilience
  • physical growth of the city
  • Environmental Resilience
  • city of Babol
  1. بلندنظر، سجاد (1396) نقش انسان در بروز سیل و آب‌گرفتگی شهری و اقدامات و میزان آمادگی شهرداری اصفهان در راستای مواجهه با آن، پنجمین کنفرانس جامع مدیریت و مهندسی سیلاب.
  2. پریور، پرستو؛ فریادی، شهرزاد؛ یاوری، احمدرضا؛ صالحی، اسماعیل؛ یاوری، احمدرضا؛ ستوده، احد. (1392) بسط چارچوب ارزیابی راهبردی محیط‌زیستی طرح‌های توسعه شهری بر اساس تفکر تاب‌آوری، دو فصلنامه معماری و شهرسازی، دوره6، شماره 11، صص. 170-155.
  3. جمالی، میثم؛ مقیمی، ابراهیم؛ جعفرپور، زین العابدین؛ کردوانی، پرویز (1395) آثار گسترش فیزیکی و تغییر کاربری‌های شهری بر حریم رودخانه (مطالعه موردی: رود خشک شیراز). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 48، شماره 3، صص. 602- 591.
  4. حبیبی، مهدی (1392) آلودگی‌های رواناب‌های شهری و روش‌های کنترل آن، نشریه ترویج و توسعه آبخیزداری، دوره 1، شماره 3، صص. 38- 31.
  5. حسینی، علی و امیریان، سهراب (1399) تحلیل سیستمی اثرات تحولات تقسیمات سیاسی بر پراکنده رویی (نمونه مطالعاتی: شهر قم)، جغرافیا (فصلنامه علمی-پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران)، دوره 18، شماره 66، صص.167-147.
  6. خزایی، مجید؛ صادقی، حمیدرضا؛ میرنیا، خلاق (1390) آثار هیدرولوژیکی تخریب سطح جنگل (مطالعه موردی: جنگل آموزشی دانشگاه تربیت مدرس، مازندران)، مجله جنگل ایران، دوره 3، شماره 2، صص. 155- 145.
  7. رهنما، محمدرحیم و روستا، مجتبی (1392) تحلیل کاربری اراضی و چگونگی حفظ و نگهداری فضای سبز (باغ‌ها) شهر جهرم در راستای توسعه پایدار، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره 28، شماره 2، صص. 126- 113.
  8. زائری امیرانی، آزاده و سفانیان، علیرضا (1392) آشکارسازی تغییرات سطوح نفوذناپذیر در مناطق شهری (مطالعه موردی: شهر اصفهان)، بیستمین همایش ملی ژئوماتیک، اردیبهشت 1392.
  9. صادقلو، طاهره؛ سجاسی قیداری، حمدالله؛ حسینی کهنوج، سید رضا؛ یزدانی مروی لنگری، علی (1398) پیشران‌های کلیدی تغییر کاربری اراضی کشاورزی و اثرات آن بر نواحی روستایی (موردمطالعه: دهستان میانجام در شهرستان تربت‌جام)، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دوره 8، شماره 2، صص. 72- 45.
  10. علوی، علی؛ شاکری منصور، الهه؛ گروسی، علیرضا (1396) تحلیل فضایی عوامل شکل‌گیری خزش شهری در شهر بابل، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی چشم‌انداز زاگرس، دوره 9، شماره 33، صص. 88-65.
  11. کریمی فیروزجایی، محمد؛ کیاورز، مجید؛ کلانتری، محسن (1397). پایش و پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی و گسترش فیزیکی شهر بابل در دوره زمانی 1419-1364 با استفاده از تصاویر چند زمانه لندست، نشریه برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، سال 3، شماره 7، صص. 52-32.
  12. کمانرودی کجوری، موسی و قلی‌نیا، صادق (1398) پراکنده رویی شهر بابل و تغییرات ساختاری-کارکردی روستاهای پیرامون، مطالعه موردی: سیاه کلا محله، مطالعات و ساختار و کارکرد شهری، سال 6، شماره 19، صص. 72-47.
  13. لحمیان، رضا؛ بدری فر، منصور؛ پرهیزکار، اکبر (1387) بررسی تعامل کنش انسان و طبیعت بر بافت مکانی شهر بابل. فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال 5، شماره 20، صص.48-31.
  14. مجیدی هروی، آنیتا؛ قهروردی تالی، منیژه؛ حکمت نیا، حسن؛ فرهودی، رحمت الله؛ جاوری، مجید (1394) آسیب‌پذیری ناشی از سیلاب شهری در شمال غرب تهران (حوضه‌های فرحزاد تا کن)، فصلنامه جغرافیا، دوره 13، شماره 46، صص. 201- 181.
  15. محمدی، سعدی و راستگونژاد، سید بختیار (1397) بررسی تغییرات تاب‌آوری معیشتی خانوارهای روستایی در دو دوره سکونت در شهر و مهاجرت به روستاها (مطالعه موردی دهستان دزلی شهر سروآباد)، جغرافیا (فصلنامه علمی-پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران)، دوره 16، شماره 59، صص.177-161.
  16. محمودیان، میترا؛ زیاری، یوسفعلی؛ سرور، رحیم (1398) تغییرات کالبدی-فضایی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و به‌کارگیری روش ترکیبی زنجیره‌های مارکوف و سلول‌های خودکار مطالعه موردی: شهر کرمانشاه، جغرافیا (فصلنامه علمی-پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران)، سال 17، شماره 3، صص.122-104.
  17. مختاری، زهرا و سیاح‌نیا، رومینا (1396) مبانی مطالعه و کمی سازی ساختار سیمای سرزمین به همراه راهنمای نرم‌افزار Fragstats 4.2، چاپ اول، تهران: انتشارات آواری قلم.
  18. مختاری، سمیه (1388) راهکارهای کنترل سیلاب، مسکن و محیط روستا، شماره 126، صص 89- 72.
  19. مهندسان مشاور هفت شهر (1389). طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده بابل، مطالعات سطح یک.
  20. میرزایی، الهام (1393) کاربرد رویکرد تاب‌آوری در برنامه‌ریزی شهری جهت کاهش اثرات سوانح طبیعی، موردمطالعه: شهر سنندج، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، راهنما: دکتر اصغر عابدینی، دانشکده هنر، دانشگاه ارومیه.
  21. میرکتولی، جعفر؛ حسینی، علی؛ رضایی نیا، حسن؛ نشاط، عبدالحمید (1391) آشکارسازی تغییرات پوششی و کاربری اراضی با رویکرد به مجموعه‌های فازی (مطالعه موردی: شهر گرگان)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 79، صص. 54- 33.
  22. نصیری، معصومه (1379) ساخت اکولوژیک شهر و ارتباط آن با سیاست‌گذاری‌های دولتی و آسیب‌های شهری، مورد پژوهی: شهر بابل، رساله دکتری جغرافیا انسانی، راهنما: دکتر حسین شکویی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
  23. Alberti, G.M. & Marzluff, M. (2004) Ecological resilience in urban ecosystems: Linking urban patterns to human and ecological functions, Urban Ecosystems, Vol.7, pp.241–265.
  24. Bagheri, B. & Tousi, S.N. (2018). An explanation of urban sprawl phenomenon in Shiraz Metropolitan Area (SMA), Cities, 73, pp.71–90.
  25. Bekele, F. (2010) The Impact of Horizontal Urban Expansion on Sub-Urban Agricultural Community Livelihood: The Case of Tabor Sub-City, Hawassa city, SNNPRS, Ethiopia. Advisor: Melese Abdissa This thesis is submitted toInstitute ofRural Development, College OF Development Studies as a partial fulfillment for the requirement to obtain the Degree of Masters of Science in Food Security Studies.
  26. Brian, B. (2016) Temporal and spatial patterns of urban sprawl and their implications on environmental planning in Mbarara Municipality, Appl Geomat, Vol. 8, pp. 201–216.
  27. Bruneau, M. & Chang, S.E. & Eguchi, R.T. & Lee, G.C. & O’Rourke, Th.D. & Reinhorn, A.M. & Shinozuka, M. & Tierney, K. & Wallace, W.A. & Winterfeldt, D. (2003) A Framework to Quantitatively Assess and Enhance the Seismic Resilience of Communities, Earthquake Spectra, Vol.19, No.4, pp.733–752.
  28. Chester, L. & Arnold, Jr. & C, James Gibbons. (1996) Impervious Surface Coverage: The Emergence of a Key Environmental Indicator, Journal of the American Planning Association, Vol.62, No.2, pp.243-258.
  29. Dupras, J. & Marullb, J. & Parcerisas, L. & Coll, F. & Gonzalez, A. & Girard, M. & Tello, E. (2016) The impacts of urban sprawl on ecological connectivity in the Montreal Metropolitan Region, Environmental Science & Policy, No. 58, pp. 61–73.
  30. Folke, C. & Carpenter, S. & Walker, B. & Scheffer, M. & Elmqvist, T. & Gunderson, L. & Holling, C.S. (2004) REGIMES HIFTS, RESILIENCE, AND BIODIVERSITY IN ECOSYSTEM MANAGEMENT, Annu. Rev. Ecol. Evol. Syst, Vol.35, pp. 557–581.
  31. Fu, X. (2018) Developing an Integrated Scenario-based Urban Resilience Planning Support System. A dissertation submitted to the Graduate School of the University of Cincinnati in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Regional Development Planning of the College of Design, Architecture, Art and Planning. Committee: Xinhao Wang,Ph.D. (Chair) Christopher Auffrey, Ph.D. Danilo Palazzo, Ph.D.
  32. Huang, Y. & Huang, J.L. & Liao, T.J. & Liang, X. & Tian, H. (2018) Simulating urban expansion and its impact on functional connectivity in the Three Gorges Reservoir Area, Science of the Total Environment: No. 643, pp.1553–1561.
  33. Kattela, G.R. & Elkadi, H. & Meikle, H. (2013) Developing a complementary framework for urban ecology, Urban Forestry & Urban Greening, No. 12, pp. 498–508.
  34. Lee, W.H. & Ambrey, C. & Pojani, D. (2018) How do sprawl and inequality affect well-being in American cities?, Cities, Vol.79, pp.70-77.
  35. Li, Y. & Li, Y. & Kappas, M. & Zuckerman, M.p. (2018) Identifying the key catastrophic variables of urban social-environmental resilience and early warning signal, Environment International, No.113, pp.184–190.
  36. Marchese, D. & Reynolds, E. & Bates, M.E. & Morgan, H. & Clark, C.C. & Linkov, I. (2018) Resilience and sustainability: Similarities and differences in environmental management applications, Science of the Total Environment, Vol. 613–614, pp.1275–1283.
  37. Masys, A. (2015) Urban Resilience and Sustainability: The Role of a Local Resilience Forum in England. Springer International Publishing Switzerland.
  38. Meerow, S. & Newell, J.P. & Stults, M. (2016) Defining urban resilience: A review, Landscape and Urban Planning, No.147, pp.38–49.
  39. Meerow, S.A. (2017) The Contested Nature of Urban Resilience: Meaning and Models for Green Infrastructure and Climate Change Adaptation Planning. A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy (Natural Resources and Environment) in the University of Michigan. Doctoral Committee: Assistant Professor Joshua P. Newell, Chair,. Professor Daniel G. Brown,. Associate Professor Scott D. Campbell,. Professor Maria Carmen Lemos.
  40. Moghim, S. & Garna, R.K. (2019) Countries' classification by environmental resilience, Journal of Environmental Management, No. 230, pp.345–354.
  41. Nengroo, Z.A. & Bhat, M.S. & Kuchay, N.A. (2017) Measuring urban sprawl of Srinagar city, Jammu and Kashmir, India, Journal of Urban Management, No. 6, pp.45–55.
  42. Seto, K.C. & Fragkias, M. & Gu¨neralp, B. & Reilly, M.K. (2011) A Meta-Analysis of Global Urban Land Expansion, PLoS ONE, Vol. 6, No.8, pp.23-77.
  43. Sharifi, A. & Yamagata, Y. (2014) Resilient urban planning: Major principles and criteria, Energy Procedia, No. 61, pp. 1491 –1495.
  44. Skog, K.L. & Steinnes, M. (2016) How do centrality, population growth and urban sprawl impact farmland conversion in Norway?, Land Use Policy, No. 59, pp.185–196.
  45. Wratten, S. & Sandhu, H. & Cullen, R. & Costanza, C. (2013) Ecosystem Services in Agricultural and Urban Landscapes. First Edition 2013. A John Wiley & Sons, Ltd., Publication.
  46. Wu, J. (2014) Urban ecology and sustainability: The state-of-the-science and future Directions, Landscape and Urban Planning, No.125, pp.209–221.
  47. Xu, L. & Huang, Q. & Ding, D. & Mei, M. & Qin, H. (2018) Modelling urban expansion guided by land ecological suitability: A case study of Changzhou City, China, Habitat International, Vol.75, pp.12-24.
  48. Zhou, W. & Jiao, M. & Yu, W. & Wang, J. (2019) Urban sprawl in a megaregion: A multiple spatial and temporal perspective, Ecological Indicators, No.96, pp.54–66.